Giữa vô số phương pháp giáo dục sớm hiện đại, hoạt động đọc sách cùng con mỗi ngày vẫn là một trong những nền tảng đơn giản nhất mà cũng bền vững nhất – không cần học cụ đắt tiền, không cần chứng chỉ sư phạm, chỉ cần một cuốn sách và vài phút mỗi ngày.

Không chỉ là ngôn ngữ

Lợi ích dễ thấy nhất của việc đọc sách cùng con là vốn từ vựng và khả năng ngôn ngữ – trẻ được nghe đọc thường xuyên có xu hướng phát triển vốn từ phong phú hơn, diễn đạt mạch lạc hơn khi đến tuổi đi học. Nhưng lợi ích sâu xa hơn nằm ở những điều khó đo lường bằng bài kiểm tra: khả năng tập trung, trí tưởng tượng, sự đồng cảm khi được bước vào thế giới nội tâm của các nhân vật, và quan trọng không kém – cảm giác an toàn, gắn kết khi được ngồi gần cha mẹ, nghe giọng đọc quen thuộc mỗi tối.

Chất lượng của khoảnh khắc, không phải số lượng sách

Nhiều cha mẹ áp lực rằng phải đọc thật nhiều sách, thật “đúng chuẩn” để không thua kém bạn bè của con. Nhưng điều thực sự tạo nên giá trị của việc đọc sách cùng con không nằm ở số lượng đầu sách, mà ở chất lượng của khoảnh khắc: một đứa trẻ được ngồi trong lòng cha mẹ, được hỏi “con nghĩ điều gì sẽ xảy ra tiếp theo?”, được cùng cười khi gặp một chi tiết ngộ nghĩnh trong truyện – đó mới là thứ nuôi dưỡng tình yêu với sách một cách tự nhiên, thay vì biến việc đọc thành một nhiệm vụ phải hoàn thành.

Làm gương quan trọng hơn ép buộc

Trẻ nhỏ học qua quan sát nhiều hơn qua lời dạy. Một đứa trẻ lớn lên trong gia đình mà cha mẹ cũng thường xuyên cầm sách đọc, coi việc đọc là một phần bình thường của cuộc sống hàng ngày, sẽ dễ hình thành thói quen đọc một cách tự nhiên hơn nhiều so với một đứa trẻ chỉ được yêu cầu “con phải đọc sách” trong khi không khí gia đình lại xoay quanh màn hình điện thoại, ti vi.

Xét cho cùng, món quà lớn nhất mà việc đọc sách cùng con mang lại có lẽ không phải là kiến thức trong từng trang sách, mà là thói quen tò mò, yêu thích học hỏi suốt đời – một nền tảng mà không kỳ thi nào có thể thay thế được.

Bài viết Đọc sách cùng con mỗi ngày – món quà giáo dục đơn giản mà bền vững đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.

“Con thông minh quá!” – một lời khen tưởng chừng vô hại mà hầu hết cha mẹ đều từng nói với con mình. Nhưng nghiên cứu kéo dài hàng chục năm của nhà tâm lý học Carol Dweck (Đại học Stanford) lại chỉ ra rằng chính kiểu khen ngợi này, nếu lặp lại thường xuyên, có thể vô tình cản trở sự phát triển lâu dài của trẻ.

Hai kiểu tư duy: cố định và tăng trưởng

Dweck phân biệt hai kiểu niềm tin (“mindset”) mà con người có thể mang về chính khả năng của mình. Người mang “tư duy cố định” (fixed mindset) tin rằng trí thông minh, tài năng là những phẩm chất bẩm sinh, gần như không thay đổi được – vì vậy họ có xu hướng né tránh thử thách (sợ thất bại sẽ chứng minh mình “không đủ giỏi”), dễ bỏ cuộc khi gặp khó khăn, và xem nỗ lực nhiều là dấu hiệu của sự kém cỏi.

Ngược lại, người mang “tư duy tăng trưởng” (growth mindset) tin rằng năng lực có thể được phát triển thông qua nỗ lực, chiến lược đúng đắn và sự giúp đỡ từ người khác. Họ xem thử thách là cơ hội học hỏi, xem thất bại là thông tin phản hồi hữu ích chứ không phải bản án về giá trị bản thân, và có xu hướng kiên trì hơn khi gặp trở ngại.

Vai trò của lời khen: khen quá trình, không khen kết quả cố định

Một trong những phát hiện thực tiễn quan trọng nhất từ nghiên cứu của Dweck là: cách cha mẹ, giáo viên khen ngợi trẻ có thể định hình mindset của trẻ. Khen “con thông minh” (khen một đặc điểm cố định) có xu hướng khiến trẻ né tránh thử thách để bảo vệ hình ảnh “thông minh” đó. Trong khi đó, khen “con đã rất kiên trì tìm ra cách giải bài này” (khen quá trình, nỗ lực, chiến lược) khuyến khích trẻ tiếp tục thử sức với những nhiệm vụ khó hơn.

Không phải “chỉ cần cố gắng là được”

Một hiểu lầm phổ biến là growth mindset đơn thuần nghĩa là “cứ cố gắng thì sẽ thành công”. Bản thân Dweck, trong các bài viết sau này, đã lên tiếng làm rõ: growth mindset không phải là nỗ lực một cách mù quáng, mà là sẵn sàng thử những chiến lược mới, tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần, và xem việc chưa làm được là “chưa làm được – bây giờ” (not yet) chứ không phải “không bao giờ làm được”.

Với các bậc cha mẹ, bài học thực tế có lẽ đơn giản mà sâu sắc: điều ta chú ý và khen ngợi ở con mỗi ngày, theo thời gian, sẽ trở thành cách con nhìn nhận chính khả năng của bản thân.

Nguồn tham khảo

• Carol Dweck – Wikipedia
• Stanford – “Growth Mindset and Enhanced Learning”
• EdWeek – “Carol Dweck Revisits the ‘Growth Mindset'”

Bài viết Tư duy tăng trưởng (Growth Mindset) của Carol Dweck đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.

Giữa vô vàn phương pháp giáo dục sớm, phương pháp Montessori là một trong những cái tên quen thuộc nhất với cha mẹ Việt Nam – nhưng cũng thường bị hiểu đơn giản thành “một bộ đồ chơi gỗ” hay “lớp học không có bàn ghế cố định”. Phương pháp này do bác sĩ – nhà giáo dục người Ý Maria Montessori phát triển, bắt đầu từ ngôi trường “Casa dei Bambini” (Ngôi nhà của trẻ thơ) mở tại Rome năm 1907. Bài viết tóm tắt nguyên lý cốt lõi, những gì nghiên cứu khoa học thực sự cho thấy, và cách áp dụng tinh thần Montessori ngay tại nhà.

Các nguyên lý cốt lõi của phương pháp Montessori

Trẻ có động lực nội tại để học hỏi

Nền tảng của Montessori là niềm tin rằng trẻ có động lực tự nhiên để học và phát triển nếu được đặt trong môi trường phù hợp. Người lớn không “nhồi” kiến thức, mà quan sát và hướng dẫn khi cần.

Môi trường được chuẩn bị (prepared environment)

Lớp học được thiết kế vừa tầm trẻ: kệ thấp, đồ dùng thật cỡ nhỏ, học cụ sắp xếp ngăn nắp. Nhiều học cụ có tính “tự kiểm soát lỗi” – ví dụ bộ trụ có núm chỉ khớp đúng vào lỗ cùng kích thước – giúp trẻ tự phát hiện và sửa sai mà không cần người lớn can thiệp liên tục.

Những “giai đoạn nhạy cảm” (sensitive periods)

Maria Montessori mô tả các giai đoạn mà trẻ đặc biệt hứng thú và dễ tiếp thu một nhóm kỹ năng, như ngôn ngữ, trật tự, vận động hay chi tiết nhỏ. Cần lưu ý: đây là khái niệm xuất phát từ quan sát của bà, không phải một “khung thời gian” cứng đã được khoa học thần kinh xác định chính xác. Tinh thần thực tế là: quan sát xem con đang hứng thú với điều gì và tạo cơ hội phù hợp, thay vì ép học trước khi trẻ sẵn sàng.

Lớp học ghép tuổi và thời gian làm việc liền mạch

Lớp Montessori thường gộp trẻ trong khoảng 3 năm tuổi (ví dụ 3–6 tuổi), để trẻ nhỏ học từ trẻ lớn và trẻ lớn củng cố kiến thức bằng cách hướng dẫn em. Trẻ có những khoảng thời gian làm việc dài, không bị ngắt quãng, tự chọn hoạt động trong phạm vi môi trường đã chuẩn bị.

Bằng chứng khoa học về hiệu quả của Montessori

Cha mẹ thường được nghe Montessori “tốt hơn” giáo dục truyền thống. Dữ liệu cho thấy gì?

• Lillard & Else-Quest (Science, 2006): so sánh trẻ trúng và không trúng xổ số tuyển sinh vào một trường Montessori công lập tại Mỹ. Ở tuổi 5, trẻ học Montessori có kết quả tốt hơn ở một số kỹ năng đọc, toán, chức năng điều hành và kỹ năng xã hội. Hạn chế: chỉ một trường, cỡ mẫu nhỏ.
• Tổng quan hệ thống Campbell (Randolph và cộng sự, 2023): gộp 32 nghiên cứu có bằng chứng tương đương ban đầu giữa hai nhóm. Montessori cho kết quả tốt hơn ở mức độ nhỏ đến vừa, ví dụ cỡ hiệu ứng tổng hợp khoảng 0,24 cho kết quả học tập và 0,33 cho kết quả ngoài học tập (như chức năng điều hành 0,36, sáng tạo 0,26). Chất lượng bằng chứng thay đổi theo từng kết quả, từ cao (toán, ngôn ngữ) đến thấp (khoa học, kỹ năng xã hội).
• Thử nghiệm quốc gia (Lillard và cộng sự, PNAS, 2025): so sánh trẻ được và không được nhận vào 24 trường mầm non Montessori công lập qua xổ số từ lúc 3 tuổi. Cuối lớp mẫu giáo lớn (5–6 tuổi), nhóm Montessori có điểm đọc, trí nhớ ngắn hạn, “lý thuyết tâm trí” và chức năng điều hành cao hơn có ý nghĩa, dù ở các năm đầu chưa thấy khác biệt rõ. Các tác giả cũng tự nêu những hạn chế của nghiên cứu.

Nhận định: bằng chứng nhìn chung tích cực nhưng hiệu quả ở mức vừa phải, và phụ thuộc nhiều vào việc trường áp dụng Montessori đúng chuẩn hay chỉ “mang tên” Montessori. Montessori không phải là “phép màu”, và không có nghĩa trẻ học trường khác sẽ thua kém.

Tôn trọng nhịp độ riêng – không so sánh, không thúc ép

Giá trị lớn nhất mà tinh thần Montessori mang lại cho cha mẹ hiện đại – sống trong một xã hội nhiều áp lực thành tích – là lời nhắc: mỗi đứa trẻ có nhịp phát triển riêng. Việc của người lớn là quan sát, chuẩn bị môi trường, rồi lùi lại để trẻ tự trải nghiệm – kể cả tự mắc lỗi và tự sửa lỗi. Tinh thần này cũng áp dụng được cho giấc ngủ: không có một phương pháp duy nhất đúng cho mọi trẻ, như phân tích trong bài huấn luyện ngủ cho trẻ và phương pháp Cry It Out.

Áp dụng tinh thần Montessori tại nhà

1. Sắp xếp đồ vừa tầm con: kệ thấp, ít đồ chơi nhưng được luân phiên, mỗi món có chỗ cố định.
2. Cho con tham gia việc nhà thật: rót nước, lau bàn, xếp quần áo – với dụng cụ cỡ nhỏ, an toàn.
3. Cho con lựa chọn trong giới hạn: “Con muốn mặc áo xanh hay áo vàng?”.
4. Quan sát trước khi can thiệp: đợi vài giây khi con đang loay hoay, chỉ giúp khi con thật sự cần.
5. Hạn chế khen chung chung, so sánh: mô tả nỗ lực cụ thể (“Con đã tự xếp hết khối vào hộp”) thay vì “Con giỏi hơn bạn”.

Câu hỏi thường gặp

Có cần mua học cụ Montessori đắt tiền không?

Không bắt buộc. Tinh thần quan trọng hơn dụng cụ: môi trường gọn gàng, đồ vật thật, cơ hội để con tự làm.

Làm sao chọn trường Montessori đúng chuẩn?

Hỏi về đào tạo của giáo viên, lớp có ghép tuổi không, có thời gian làm việc liền mạch không, và nên dự giờ trước khi quyết định.

Miễn trừ trách nhiệm: Bài viết chỉ mang tính tham khảo; mỗi trẻ và mỗi gia đình có hoàn cảnh riêng.

Tài liệu tham khảo

1. Montessori M. The Montessori Method. New York: Frederick A. Stokes; 1912 (bản dịch tiếng Anh).
2. Montessori M. The Absorbent Mind. 1949.
3. Lillard A, Else-Quest N. The early years: Evaluating Montessori education. Science. 2006;313(5795):1893-4. doi:10.1126/science.1132362. PMID: 17008512.
4. Randolph JJ, Bryson A, Menon L, et al. Montessori education’s impact on academic and nonacademic outcomes: a systematic review. Campbell Syst Rev. 2023;19(3):e1330. doi:10.1002/cl2.1330. PMID: 37554998.
5. Lillard AS, Loeb D, Berg J, et al. A national randomized controlled trial of the impact of public Montessori preschool at the end of kindergarten. Proc Natl Acad Sci U S A. 2025;122(43):e2506130122. doi:10.1073/pnas.2506130122. PMID: 41115200.
6. American Montessori Society. 5 Core Components of Montessori Education (trang thông tin của tổ chức).

Bài viết Phương pháp Montessori – tôn trọng nhịp phát triển tự nhiên của trẻ đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.

“Khuyến học” (Gakumon no Susume) được Fukuzawa Yukichi xuất bản thành nhiều tập từ năm 1872 đến 1876, ngay đầu thời Minh Trị – giai đoạn nước Nhật vừa mở cửa, đứng trước nguy cơ bị các cường quốc phương Tây chi phối. Cuốn sách bán được ước tính hơn 3,4 triệu bản chỉ trong vài năm, một con số khổng lồ so với dân số Nhật Bản khi đó, và trở thành một trong những cuốn sách có ảnh hưởng nhất lịch sử Nhật Bản hiện đại.

Tư tưởng cốt lõi: học để độc lập

Câu mở đầu nổi tiếng nhất của cuốn sách – “Trời không tạo ra người đứng trên người, cũng không tạo ra người đứng dưới người” – không phải để cổ súy chủ nghĩa bình quân, mà để khẳng định: sự khác biệt giữa người này với người khác, giữa quốc gia này với quốc gia khác, nằm ở việc có học hay không có học. Với Fukuzawa, học không phải để có bằng cấp hay địa vị, mà để mỗi cá nhân có thể độc lập về tư duy và kinh tế – và một quốc gia chỉ thực sự độc lập khi từng công dân của nó độc lập.

Đây cũng là lý do tôi luôn xem “Khuyến học” như một cuốn sách gối đầu giường cho bất kỳ ai đang làm giáo dục, làm doanh nghiệp, hay đơn giản là đang nuôi dạy con cái: tinh thần tự học, tự chủ và không ỷ lại vào người khác hay hoàn cảnh, chính là nền móng cho mọi sự phát triển bền vững – của một con người lẫn một dân tộc.

Nguồn tham khảo

• Fukuzawa Yukichi, An Encouragement of Learning (Gakumon no Susume), bản dịch tiếng Anh – Columbia University Press
• Gakumon no Susume – Keio University

Bài viết Khuyến học – Cuốn sách truyền tư tưởng mạnh mẽ vực dậy nước Nhật vĩ đại đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.

Con bắt nạt bạn thì xử lý như thế nào

Tôi sinh ra là đứa con út, trong gia đình tôi được quyền cao nhất là quyền TUÂN THỦ, bên cạnh đó là quyền IM LẶNG. Khác xa với những gì tôi được nghe về con Út ở các gia đình khác. Tôi nhớ khi nhỏ tôi được thường ba mẹ dạy là con phải nghe lời anh chị, anh chị nói thì con phải làm theo, không được cãi. Kết quả là tôi thường được sai làm việc nhà, trông nhà, quét nhà, rửa bát. Bát để ngoài trời 2 ngày không có bát đũa ăn là tôi sẽ phải ra xử lý. Rồi bố mẹ tôi sinh cũng khéo, tôi lớn lên qua các kỳ thi cử của anh chị, cứ mỗi lần các anh chị thi cử là tôi sẽ phải tập trung hơn việc nhà cửa. Cơ mà đến lúc anh chị hết thi cử thì tôi cũng lên đại học mất rồi….

Nói vậy để mọi người hiểu là trong gia đình tôi cũng bị kìm nén nhiều nên bản tính hung hăng của 1 đứa trẻ còi cọc lúc đó là ra ngoài đánh nhau, đánh để xả cái phần dồn nén, đánh để hết ức chế và đòi quyền được thể hiện. Nên lớp 2 trở xuống tôi đánh nhau dữ tợn lắm, nhưng hồi đó là oánh nhau, đôi bên cùng sứt mẻ mà bố mẹ thì bận nên chưa có vụ nào bị bố mẹ bạn kéo tới nhà đòi quyền lợi, điện thoại thì không có nên chả ai làm phiền luôn.

Lên lớp 3 do lớp 2 học dốt quá nên bố mẹ tôi la mắng, so sánh, tôi phải tập trung việc học hơn và tôi tập trung học, biểu diễn văn nghệ, tham gia hoạt động ngoại khóa trong trường, lớp. Hình như hồi đó có đi thi múa hát ở trưởng khác nữa, tiện thể đi thi học sinh giỏi luôn thì phải, không nhớ rõ lắm. Thôi thì đời cũng thoát khổ.

Lên lớp 4,5, bản tính hung hăng trong người tôi chưa hết. Lớp 6 cũng vậy, nó lồ lộ ra ngoài nên mấy đứa trẻ đầu gấu cũng dè chừng không tới gần. Hoặc cũng có thể hồi đó tụi trẻ con thường thích mấy đứa học tốt, mà tôi học cũng được, thể thao cũng tốt nên tụi nó tha cho không đánh cũng nên.

Bài viết Con bắt nạt bạn thì xử lý như thế nào đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.

Cha mẹ thường hay lấy hình phạt để các con “đi vào khuôn khổ”. Có lẽ biện pháp này cũng có hiệu quả phần nào nhưng về lâu dài, việc trừng phạt nghiêm khắc không được khuyến khích trong nuôi dạy trẻ. Những nghiên cứu mới nhất được công bố trên Tập chí Tâm lý học thử nghiệm Mỹ đã chỉ ra rằng, các hình thức trừng phạt con không khiến trẻ từ bỏ thói quen xấu mà chỉ khiến chúng tiếp tục sai phạm, ở vào thế đối đầu với cha mẹ.

Các nghiên cứu trên cho thấy, trẻ em sẽ dần từ bỏ được những thói quen xấu nếu người lớn cho các em một giải pháp thay thế, để các con dần thay đổi chứ không phải là những lời chỉ trích hay mắng mỏ.

Kỷ luật trẻ nhỏ chỉ khiến các con tiếp tục phạm lỗi

Một nghiên cứu của trường Đại học Wurzburg (Đức) đã khẳng định: Quát mắng trẻ nhỏ chỉ khiến chúng có tâm thế phản kháng và tiếp tục những thói xấu của mình, đôi khi còn phạm phải ở mức nghiêm trọng hơn.

Thực tế, ai cũng có lúc mắc lỗi và những đứa trẻ thì càng dễ mắc lỗi hơn. Nếu như chúng ta chỉ chăm chăm phạt con ngay khi con mắc lỗi, thì con trẻ sẽ không hiểu tại sao mình bị mắng mà chỉ cảm nhận được sự bực bội. Trẻ có thể nghĩ rằng bố mẹ không thích nên bố mẹ không muốn cho mình làm và bé sẽ tiếp tục mắc lỗi. Theo một chiều hướng khác, các bé có thể sẽ giấu giếm cha mẹ để phạm lỗi do sợ bị phạt và điều này còn tệ hơn.

Giáo sư Andreas Eder tại Viện nghiên cứu Tâm lý học tại Đại học Wurzburg (Đức) kết luận: “Chúng ta nên nhớ, chỉ bằng cách phạt trẻ em khi chúng mắc lỗi không thể nào khiến các hành vi đó chấm dứt được”.

Thay vì quát mắng, phạt con, có cách nào để trẻ ngoan hơn

Rốt cuộc thì trẻ con vẫn là “thân lừa ưa nặng”, mỗi khi muốn con nhanh chóng tắt TV hoặc dẹp loạn một cuộc “huynh đệ tương tàn” thì cha mẹ vẫn cần cho chúng thấy sự nghiêm khắc, cứng rắn.

Theo một điều tra tâm lý học vào năm 2015 cho biết, con người có xu hướng cư xử cẩn trọng hơn khi đặt dưới một áp lực nào đó. Với trẻ em, ý nghĩ “nếu không làm thế này hoặc dám làm thế này/ thì mình sẽ bị phạt” sẽ có tác động mạnh hơn so với việc dùng phần thưởng để “dụ” các con. Thêm vào đó, các giáo sư đã tiến hành một thí nghiệm với các học sinh, thí nghiệm chỉ ra rằng, đối với các học sinh, việc giới hạn số lần phạm lỗi (giả sử tối đa 3 lần) sẽ khiến các em nghe lời hơn là việc khuyên giải và yêu cầu các em không được phạm lỗi lần nào.

Các giáo sư tại Đại học Washington (Mỹ) đã khẳng định rằng nghiên cứu của họ có thể áp dụng cho việc quản lý nội quy tại trường học cũng như giúp các bậc phụ huynh đối phó với những đứa con ương ngạnh, cứng đầu.

Để có được kết quả này, những nhà nghiên cứu đã yêu cầu một số tình nguyện viên tham gia thí nghiệm nhỏ, có sử dụng một màn hình chiếu.

Thí nghiệm như sau

Trên màn hình sẽ hiện ra một con số, những tình nguyện viên phải đoán xem liệu số này sẽ lớn hơn 5 hay nhỏ hơn 5. Bằng cách ấn nút nhỏ hơn hoặc lớn hơn mà họ đã chuẩn bị. Hai nút này sẽ có một nút dẫn điện, mang một nguồn điện nhẹ. Tuy nhiên, những người tham gia sẽ được biết trước rằng một trong hai nút sẽ có một luồng điện nhẹ khiến họ bị giật.

Thí nghiệm đã chỉ ra rằng những người tham gia sẽ ấn nút có luồng điện một cách chần chừ hơn do họ sợ bị giật. Nhưng ngạc nhiên là sau một vài lần như vậy, tình nguyện viên đã ấn nút có luồng điện nhanh hơn trước, dường như họ đã biết luồng điện nhẹ đó không quá nguy hiểm nên sự sợ hãi ban đầu không còn nữa.

Từ thí nghiệm trên, các nhà khoa học suy ra rằng: giống như nút nhấn có dẫn điện, khi con người đã chịu được hình phạt, sự sợ hãi e dè ban đầu dần mất đi và họ chẳng còn e sợ khi nhấn vào nút điện nữa. Tương tự, chỉ nguyên việc thực hiện hình phạt không đủ để ngăn ngừa hoàn toàn những hành vi xấu của con trẻ.

Thí nghiệm được làm lại một lần nữa. Lần này cũng có 2 nút, cả hai nút đều mang điện, một mang dòng điện yếu, một mang dòng điện mạnh. Và họ đã thấy rằng, các tình nguyện viên tham gia thí nghiệm đều ấn nút có dòng điện nhẹ trước và thao tác rất nhanh chóng, gọn lẹ so với khi ấn nút mang dòng điện mạnh. Tức là thay vì dùng một hình phạt để đe dọa, chúng ta có thể giới hạn mức độ phạm lỗi và cho trẻ biết hậu quả của các số lần phạm lỗi sẽ khác nhau như thế nào. Từ đó các nhà khoa học chỉ ra rằng “kỷ luật là sức mạnh” có thể đúng, tuy nhiên cần kỷ luật đúng cách, để các con phát huy sự tự nhận thức.

Nguồn tham khảo

• Andreas B. Eder và cộng sự, Đại học Würzburg (Đức) – nghiên cứu về ảnh hưởng của hình phạt lên hành vi: Motivation through punishment – University of Würzburg
• Gershoff, E. T., & Grogan-Kaylor, A. (2016), tổng hợp nghiên cứu về kỷ luật trẻ em: Physical discipline is harmful and ineffective – APA Monitor on Psychology

Bài viết Lý do nào khiến trẻ em càng kỷ luật càng mắc lỗi đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.

Cha mẹ Do Thái muốn con biết rằng, con cần học cách tự lập để có thể sinh tồn. Nếu ba mẹ yêu thương và bảo vệ con quá mức, thì đó là cũng chính là đang hại đến con mà thôi.

Kể những câu chuyện và lồng ghép thông điệp cuộc sống vào đó, là cách người mà người Do Thái thường sử dụng để bảo ban con trẻ. Cách dạy đó giúp những bài học đi vào lòng trẻ một cách tự nhiên và đầy hào hứng. Không phải tự nhiên mà người Do Thái nổi tiếng là dân tộc thông minh nhất trên thế giới. Trải qua suốt chiều dài lịch sử, đó là nơi mà việc định hướng nhân cách và giáo dục trẻ em luôn được thực hiện hiệu quả, và những thế hệ sinh ra trong sự sáng suốt tiếp tục trưởng thành.

Bài viết Gia đình sư tử – Câu chuyện dạy con của người Do Thái đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.

1/ Học cách Tôn Trọng

2/ Chịu trách nhiệm về hành động của mình

3. Luôn Thành Thật

4. Làm chủ Bản Thân và Kỷ Luật

5. Tầm Quan Trọng Của Sự Kiên Trì

6. Phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề

7. Dạy con về tài chính

• Quản lý tiền bạc: đâu là thứ nên chi tiêu, đâu là thứ không nên.
• Lập ngân sách: nên quản lý chi tiêu dựa trên số tiền có sẵn.
• Tiết kiệm: tiết kiệm là cách duy nhất để trở nên giàu có.
• Đầu tư: nếu muốn, trẻ có thể sử dụng một phần tiền của mình để đầu tư vào một hoạt động cụ thể, ví dụ như việc mua đồ và bán hàng trong hội chợ của nhà trường tổ chức. Giải thích cho trẻ về dòng tiền lợi nhuận từ việc đầu tư.
• Thẻ tín dụng: thẻ tín dụng là thứ không thể thiếu trong thời buổi hiện đại, hãy cho trẻ biết thế nào là ngân hàng và thẻ tín dụng.
• Cho vay: cho trẻ biết thế nào là cho vay và đi vay.
• Thuế: dạy trẻ về các loại chi phí như Thuế trong cuộc sống, kinh doanh.

8. Quản lý thời gian hiệu quả

9. Kỹ năng giao tiếp

• Nghe cẩn thận: đây là kỹ năng quan trọng nhất.
• Nói rõ ràng
• Đặt câu hỏi một cách tôn trọng
• Bày tỏ ý kiến ​​một cách tự tin

10. Cách chăm sóc bản thân

• Về thể chất: ăn uống lành mạnh & tập thể dục thường xuyên.
• Về mặt tinh thần: ngủ đủ giấc & kiểm soát mức độ căng thẳng.
• Về mặt tình cảm: bộc lộ cảm xúc & tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần thiết.

Bài viết Trẻ cần người cha mạnh mẽ đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.

Tôi có cả con trai và con gái trong độ tuổi đi học nên chuyện này nghe không lạ.

Hôm qua, vc tôi mất 1 buổi tối đi giải quyết việc con bắt nạt bạn dù không phải vụ đánh lộn nhưng hành động bắt nạt phải bị trừng phạt nghiêm khắc, ba mẹ cần phải chịu trách nhiệm trong việc đó nếu con dưới 18 tuổi, và cùng xin lỗi gia đình của bạn bị bắt nạt.

Tại sao trẻ bắt nạt

Có một điều không thể phủ nhận là bản năng con người luôn có thiên tính muốn khẳng định cái tôi và muốn chứng tỏ sức mạnh của bản thân, trẻ con thì bản tính này được bộc lộ rõ hơn. Một số bạn học hành miệt mài để đạt điểm cao để khẳng định vị trí số 1 về điểm số, 1 số bạn chơi game thật giỏi cũng để khẳng định mình giỏi, 1 số bạn muốn thể hiện sức mạnh cơ bắp bằng cách đánh các bạn khác….
Tuy nhiên, đằng sau mỗi khát vọng thể hiện đó thường là những vấn đề nằm trong tiềm thức của mỗi người. Và chính sự giáo dục đầy đủ từ nhỏ là hành trang giúp bọn trẻ dần khắc phục được bản năng đó, người lớn thì cần phải trả giá bằng những cú đòn đau trong đời nhưng trẻ con thì có thể chỉ là những đòn đau vào mông (vị trí an toàn nhất trên cơ thể khi tác động vật lý) tại gia đình, đó là điều may mắn.

Tôi nằm trong số những đứa trẻ may mắn lớn lên đúng thời đòn roi của bố trở thành món ngon cách nhật hoặc hàng tuần… Nhờ đó, bố mẹ vẫn có thời gian đi kiếm cơm nuôi miệng cho 5 chị em tôi và không phải mất nhiều thời gian dạy bảo.

Bạn bắt nạt con, con có nên đánh lại không?

Tôi chẳng dạy đứa con nào của tôi là tuyệt đối không được đánh lại vì tôi đọc thông tin cũng nhiều vụ sự bắt nạt quá đáng khiến sự việc đáng tiếc xảy ra. Con gái cũng vậy, con trai cũng vậy. Nên tôi dạy chúng phải biết tự vệ với các cách như sau:

1. La hét cầu giúp đỡ của mọi người.

2. Bỏ chạy, vì các bạn bắt nạt thường áp đảo thể hình nên hãy chạy nhanh nhất có thể. Không ai nói mình hèn hẹ vì điều đó, bởi vì sức mạnh cơ bắp bắt nạt không chứng minh điều gì về con người đó ngoài sự hung bạo và thiếu trí tuệ!

3. Nếu bị 1 bạn hay 1 nhóm bạn dồn ép khỏi nơi đông người và bắt nạt, hãy cố gắng chống trả bằng cách TỰ VỆ, lúc này, bản năng sinh tồn là mạnh mẽ nhất và được phép đánh trả để TỰ VỆ, sau đó hãy tìm nơi an toàn chờ các bạn bắt nạt rời đi rồi báo với những người lớn như giáo viên, bảo vệ, công an, phụ huynh.

Một số phụ huynh trở nên mất niềm tin vào sự bảo vệ của giáo viên, của mọi người trong xã hội nhưng tôi luôn nghĩ, nếu con cái mình thực sự chuẩn chỉ và ba mẹ đã lựa chọn môi trường tốt cho con cái thì xác suất tình trạng bắt nạt tới mức phải tự vệ như trên cũng cực kỳ thấp, xã hội văn minh không bao che cho các trường hợp cá biệt.

Con bắt nạt bạn, xử lý thế nào

Trước tiên cần xem nguyên nhân con bắt nạt bạn. Hãy nhớ lại động lực bắt nạt ở trên đây, xem con mình nằm trong nhóm nào để có cách xử lý nguyên nhân từ bên trong. Lòng từ bi của cha mẹ cần đi cùng giới luật nghiêm khắc để trẻ có thể nhận biết đúng sai và đủ bản lĩnh kiểm soát bản thân trong suốt phần đời còn lại.

Nếu biết chính xác nguyên nhân là lỗi của con mình, tôi khuyên các gia đình là đừng để phụ nữ can thiệp chuyện dạy con nếu có đàn ông là người có tiếng nói. Là 1 người bố nghiêm khắc, hãy làm những gì cần làm để uốn nắn trẻ càng sớm càng tốt. Trẻ cần 1 tấm gương, tấm gương đó không phải luôn là tấm gương nhường nhịn, nhẹ nhàng khuyên nhủ. Đôi khi, tấm gương đó là sự phẫn nộ trước sự sai trái con cái gây ra và cần cho chúng thấy nhân quả là có thật. Con đánh bạn, con lại bị người khác đánh. Rồi có thể dí dỏm dạy con khi thích hợp rằng hãy nhớ khi con đánh bạn, con đau hơn bạn!

Về vấn đề phụ nữ dạy con hư, tôi đã chứng kiến quá nhiều gia đình “con hát mẹ khen hay”, “con ỉa mẹ khen thơm”… nghĩ tới tôi thấy sợ. Tôi không có ý nói xấu các bà mẹ, nhưng một số thực sự không có khả năng dậy dỗ con cái gì họ quá “thương con”, gọi là thương theo nghĩa yếu đuối, chăm sóc thôi chứ thương theo nghĩa có tầm nhìn thì sai hoàn toàn. Dưỡng con để cái xấu của trẻ cứ thế lớn dần, tới độ nào đó, như cái cây đã thành hình, chỉ có cách tỉa đi uốn lại! Tình thương của người bố có khi còn to lớn gấp ngàn lần nhưng cách thể hiện nó khác, đó là sự nhẫn nhịn nuốt vào trong, đó là muốn dang tay ôm ấp mà lại phải khoanh tay đứng nhìn ra vẻ một người khô khan, đó là thương con mà phải nghĩ tới cả đại cục xã hội nên không thể dưỡng con, đó là xót con mà phải cho nó được thất bại, được vấp ngã, thậm chí là đau đớn. Ít nhất, tụi trẻ được thất bại sớm sẽ có cơ hội đứng dậy, chứ không giống như vấp ngã tuổi trung niên, khó mà đứng dậy!

Nói về cách dạy con của mẹ ông Richard Branson, tôi rất thích cách mà ông ấy kể về bà mẹ (một bà mẹ nghiêm khắc, rất mực thương con). Ông ta nói rằng ngay từ khi ông còn nhỏ, hình như 6-7 tuổi gì đó, bà mẹ đã đưa cho ông các thử thách và buộc ông phải hoàn thành, bà ấy đã từng đưa ông vào rừng và bắt ông tự tìm đường về mà không hề có chỉ dẫn gì. Và ông ấy là 1 người doanh nhân đúng theo cách mà bà mẹ đã dạy, dạy con cách để thoát khỏi một mê cung mà không có chỉ dẫn, tạo ra những đột phá, dám nghĩ, dám làm, dám thất bại…. Và thật tiếc là đa số trẻ, đặc biệt trẻ nam bây giờ lại được dạy dỗ theo cách bao bọc, 1 bước con đi là 1 bước tim mẹ rung lên bần bật vì sợ con bị xe đụng, bị bắt cóc, bị bắt nạt… trong khi trong số đó biết bao bạn nhỏ lại chính là kẻ đi bắt nạt.

Dạy con tự vệ như thế nào

Ngày xưa, khi đi học võ Karate shotokan, ngày đầu tiên tôi được học và đọc về võ có mấy điều tôi ghi nhớ cơ bản:

Thứ 1: võ chỉ để tự vệ, không phải để đánh lộn nên chỉ dùng tới khi bị ép buộc.

Thứ 2: vì võ này được sáng tạo ra để giúp tự vệ nên hầu hết các động tác là thụ động, ít đòn tấn công nguy hiểm như những môn võ thuật khác.
Thứ 3: tay được sử dụng trong các thế phòng ngự như gạt, che… chủ yếu để bảo vệ những khu vực chí mạng trên người như yết hầu, huyệt thái dương, hạ bộ.
1 buổi học đầu tiên tôi chỉ nhớ có vậy thôi, dù học võ không tới nơi tới chốn, nhưng ít nhiều nhớ triết lý của cái thứ võ thuật tự vệ này, nhớ cách đứng, tấn, đi quyền, cách thở, các lắc hông, cách thả lỏng… vậy cũng đủ dùng và áp dụng vào cuộc sống cũng như dạy dỗ con cái.

Học võ, học chạy, tập thể thao và rèn luyện trí tuệ, nhẫn nhịn là cách tự vệ tốt nhất cho trẻ. Có câu, phòng bệnh hơn chữa bệnh, khi chưa có chuyện xảy tới hãy dự phòng trước thì tốt hơn là khi chuyện đã rồi mới đi xử lý.

Tôi từng hỏi bạn nhỏ đi học võ rằng “Buổi đầu tiên con được học gì? Con có được dạy học võ để làm gì không?”, bạn nói “KHÔNG”. Và tôi rất thất vọng vì cách đào tạo đó, hoặc cũng có thể là bạn được dạy nhưng không tập trung nên không biết. Nhưng dù như thế nào, nếu có 1 bài test đầu ra cho bất kỳ kỳ học nào hãy test những câu hỏi như “Tại sao ta học điều này” “Chúng ta cần áp dụng thứ chúng ta học vào cuộc sống như thế nào?’….

Mỗi gia đình có con cái đều nên dạy con những điều đúng đắn để 1 thế hệ mới lớn lên dẫn dắt thế giới là 1 thế hệ văn minh, không bao giờ lo nghĩ tới chuyện lương thực nhưng cũng chẳng bao giờ phải bận tâm tới bạo lực!

Trẻ có thiên tính từ trong DNA nhưng giáo dục có thể giúp cải tạo con người, chuyển hóa nhân phẩm. Riêng về nghiệp lực thì giáo dục không thể cải biến, đã sinh ra làm người là chịu 1 khối nghiệp lực to lớn, hoàn cảnh sinh ra phần nào phản ánh nghiệp lực đó nên nếu dạy con thông thái, hãy có cái nhìn thấu hiểu sâu sắc từng linh hồn đứa trẻ, đừng dạy 100 đứa giống nhau cả 100, dạy cho chúng nó trở thành phiên bản tốt nhất của chúng nó chứ không phải dạy chúng nó thành 1 con người khác!

Tết sắp tới nơi rồi, cả nhà hãy dành nhiều thời gian để ý con cái và uốn nắn chúng càng sớm càng tốt.
#nghianb

Bài viết Con bị bắt nạt, con có nên đánh lại không đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.