Cry It Out có hại tâm lý trẻ? Bằng chứng khoa học nói gì

Tác giả: DS. Nghĩa

Gần đây, một bài đăng lan truyền của Dr Danish (@operationdanish) gọi phương pháp Cry It Out (CIO – để bé tự khóc đến khi ngủ) là “điên rồ”, dựa trên “khoa học kém”, và cho rằng để bé khóc sẽ làm tăng cortisol (hormone stress) và phá hỏng sự gắn bó giữa cha mẹ và con. Vậy huấn luyện ngủ cho trẻ bằng CIO có thực sự gây hại cho sức khỏe tâm thần và sự gắn bó của bé không? Bài viết này tóm tắt các nghiên cứu gốc để cha mẹ tự đánh giá.

Cry It Out là gì?

“Cry It Out” là nhóm phương pháp dập tắt hành vi (extinction): đặt bé vào giường khi còn thức, chúc ngủ ngon rồi không vào dỗ (trừ khi bé đói, ốm hoặc mất an toàn).

Các biến thể “mềm” hơn

• Dập tắt từng bước (controlled crying): vào trấn an ngắn theo khoảng thời gian tăng dần.
• Ngồi cạnh rồi lùi dần (camping out).
• Lùi giờ đi ngủ (bedtime fading): cho bé ngủ đúng lúc thật sự buồn ngủ, rồi kéo sớm dần.

Lưu ý: phần lớn thử nghiệm chất lượng cao nghiên cứu các biến thể có trấn an, không phải CIO “nguyên bản”.

Bằng chứng khoa học nói gì?

Giấc ngủ của bé và tâm trạng của mẹ

Thử nghiệm ngẫu nhiên của Hiscock và Wake (BMJ, 2002) trên 156 bà mẹ có con 6–12 tháng tuổi bị khó ngủ cho thấy sau 2 tháng, nhóm áp dụng “controlled crying” có nhiều bé hết vấn đề giấc ngủ hơn (53/76 so với 36/76),, và điểm trầm cảm của mẹ giảm nhiều hơn. Nghiên cứu lớn hơn của Hiscock và cộng sự (Pediatrics, 2008) với 328 bà mẹ cho thấy khi con 2 tuổi, tỷ lệ mẹ có triệu chứng trầm cảm ở nhóm can thiệp thấp hơn (15,4% so với 26,4%).

Thử nghiệm của Gradisar và cộng sự (Pediatrics, 2016) trên 43 bé 6–16 tháng cho thấy dập tắt từng bước giúp bé ngủ nhanh hơn, thức đêm ít hơn; stress của mẹ giảm trong tháng đầu, nhưng khí sắc (mood) của mẹ không khác biệt.

Cortisol – “hormone stress” có tăng vọt?

Nghiên cứu hay được trích dẫn nhất để phản đối CIO là Middlemiss và cộng sự (Early Human Development, 2012). Nghiên cứu theo dõi 25 bé 4–10 tháng trong chương trình huấn luyện ngủ nội trú 5 ngày. Đến ngày thứ 3, bé không còn khóc nhưng cortisol vẫn cao, trong khi cortisol của mẹ giảm, nên tác giả gọi là “mất đồng bộ”. Tuy vậy, nghiên cứu này có hạn chế lớn: cỡ mẫu nhỏ, không có nhóm đối chứng, môi trường bệnh viện xa lạ chứ không phải ở nhà.

Ngược lại, trong thử nghiệm có đối chứng của Gradisar (2016), cortisol nước bọt của bé ở nhóm dập tắt từng bước và nhóm lùi giờ ngủ còn giảm nhẹ đến vừa so với nhóm chứng, không thấy phản ứng stress bất lợi.

Sự gắn bó và sức khỏe tâm thần lâu dài

• Gradisar 2016: 12 tháng sau can thiệp, không khác biệt về vấn đề cảm xúc – hành vi, cũng không khác biệt về kiểu gắn bó an toàn/không an toàn (đánh giá bằng thực nghiệm “Strange Situation”).
• Bilgin & Wolke (J Child Psychol Psychiatry, 2020): nghiên cứu quan sát 178 trẻ tại Anh; việc cha mẹ đôi khi hoặc thường xuyên để bé khóc trong 6 tháng đầu không liên quan đến gắn bó hay phát triển hành vi bất lợi lúc 18 tháng. Đây là nghiên cứu quan sát (không ngẫu nhiên) và đã có bình luận phản biện (Davis & Kramer, 2021).
• Price và cộng sự (Pediatrics, 2012): theo dõi 5 năm (đến 6 tuổi) 225 gia đình từ một thử nghiệm ngẫu nhiên (can thiệp lúc bé 8–10 tháng). Không có khác biệt về cảm xúc, hành vi, giấc ngủ, stress mạn tính, sự gần gũi hay xung đột cha mẹ – con, cũng như sức khỏe tâm thần của cha mẹ.

Tóm lại: hiện không có bằng chứng chất lượng cao cho thấy huấn luyện ngủ theo hành vi gây hại lâu dài đến sức khỏe tâm thần hay sự gắn bó. Lợi ích chủ yếu là ngắn hạn (giấc ngủ, tâm trạng của mẹ).

Phản biện các tuyên bố trên mạng xã hội

“Để bé khóc làm tăng cortisol, hại não”

Khóc làm cortisol tăng tạm thời là phản ứng sinh lý bình thường. Câu hỏi đúng là có tăng kéo dài, gây hại không – và bằng chứng có đối chứng (Gradisar 2016, Price 2012) không ủng hộ điều đó.

“Loài người đã ngủ chung với con hàng thế kỷ”

“Truyền thống lâu đời” không đồng nghĩa với “an toàn nhất” – tỷ lệ tử vong trẻ sơ sinh trong lịch sử cũng rất cao. Ngày nay ta có dữ liệu về đột tử và ngạt thở khi ngủ chung giường.

“CIO bắt nguồn từ John Watson (1928)”

Cuốn Psychological Care of Infant and Child (1928) của nhà tâm lý học hành vi John B. Watson quả thật khuyên cha mẹ hạn chế âu yếm con – quan điểm nay bị coi là lỗi thời. Nhưng nguồn gốc lịch sử không quyết định giá trị của phương pháp hiện đại; điều quyết định là các thử nghiệm làm sau này.

Bối cảnh Việt Nam: thói quen ngủ chung giường với con

Ở Việt Nam, rất nhiều gia đình cho con ngủ chung giường với bố mẹ hoặc ông bà, thường trên nệm mềm với gối, chăn dày – thuận tiện cho bú đêm và là nét văn hóa gắn kết. Tuy nhiên, Viện Hàn lâm Nhi khoa Hoa Kỳ (AAP, 2022) khuyến cáo: “trẻ nên ngủ trong phòng của cha mẹ, gần giường cha mẹ, nhưng trên một bề mặt riêng được thiết kế cho trẻ sơ sinh, lý tưởng là ít nhất trong 6 tháng đầu” – tức ngủ chung phòng, không ngủ chung giường, vì ngủ chung giường làm tăng nguy cơ đột tử (SIDS) và ngạt thở.

Khuyến nghị thực tế cho cha mẹ

1. An toàn giấc ngủ trước tiên: nằm ngửa; nệm phẳng, chắc; không gối, chăn, thú bông; không để bé quá nóng; tránh khói thuốc.
2. Chỉ cân nhắc huấn luyện ngủ khi bé khoảng 6 tháng trở lên, khỏe mạnh và nếu phù hợp với gia đình.
3. Phương pháp “mềm” hơn cũng hiệu quả: dập tắt từng bước, ngồi cạnh rồi lùi dần, hoặc lùi giờ đi ngủ. Không có cách duy nhất “đúng”.
4. Không huấn luyện ngủ cũng không sao: nếu cả nhà vẫn ngủ đủ và hạnh phúc, không cần thay đổi.
5. Đọc dữ liệu gốc ở phần tài liệu tham khảo thay vì tin một bài đăng viral.

Xem thêm: Giấc ngủ và hệ miễn dịch – điều khoa học đã chứng minh.; Phương pháp Montessori.; và Hiệu ứng Dunning-Kruger – để tỉnh táo trước “chuyên gia” mạng.

Khi nào cần đưa bé đi khám?

• Bé khóc bất thường, khóc thét, khó dỗ kèm sốt, nôn, bỏ bú, li bì.
• Bé ngáy to, ngưng thở khi ngủ, thở khó.
• Mẹ có dấu hiệu trầm cảm sau sinh: buồn bã kéo dài, mất hứng thú, có ý nghĩ làm hại bản thân hoặc con – hãy tìm hỗ trợ y tế ngay.

Kết luận

Dựa trên các thử nghiệm hiện có, Cry It Out và các phương pháp huấn luyện ngủ cho trẻ theo hành vi giúp cải thiện giấc ngủ ngắn hạn và có thể giảm trầm cảm ở mẹ, mà không có bằng chứng chất lượng cao về tác hại lâu dài đến tâm lý hay sự gắn bó. Đây là lựa chọn, không phải bắt buộc. Điều không thể thỏa hiệp là giấc ngủ an toàn: cho bé ngủ chung phòng nhưng không chung giường, ít nhất trong 6 tháng đầu.

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

Cry It Out có làm bé mất gắn bó với cha mẹ không?

Các nghiên cứu hiện có không tìm thấy khác biệt về gắn bó ở 12 tháng, 18 tháng và 6 tuổi.

Bé mấy tháng thì có thể huấn luyện ngủ?

Các thử nghiệm thường áp dụng cho bé từ khoảng 6 tháng trở lên. Với bé nhỏ hơn, hãy hỏi bác sĩ nhi.

Ngủ chung giường với con có an toàn không?

AAP (2022) khuyến cáo không ngủ chung giường, mà cho bé ngủ trên bề mặt riêng trong phòng cha mẹ, lý tưởng ít nhất 6 tháng đầu, để giảm nguy cơ đột tử và ngạt thở.

Miễn trừ trách nhiệm: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế cho chẩn đoán hay tư vấn của bác sĩ nhi khoa. Mỗi trẻ và mỗi gia đình là khác nhau; hãy trao đổi với nhân viên y tế trước khi áp dụng bất kỳ phương pháp nào.

Tài liệu tham khảo

1. Hiscock H, Wake M. Randomised controlled trial of behavioural infant sleep intervention to improve infant sleep and maternal mood. BMJ. 2002;324(7345):1062-5. doi:10.1136/bmj.324.7345.1062
2. Hiscock H, Bayer JK, Hampton A, Ukoumunne OC, Wake M. Long-term mother and child mental health effects of a population-based infant sleep intervention: cluster-randomized, controlled trial. Pediatrics. 2008;122(3):e621-7. doi:10.1542/peds.2007-3783
3. Price AM, Wake M, Ukoumunne OC, Hiscock H. Five-year follow-up of harms and benefits of behavioral infant sleep intervention: randomized trial. Pediatrics. 2012;130(4):643-51. doi:10.1542/peds.2011-3467
4. Gradisar M, Jackson K, Spurrier NJ, et al. Behavioral interventions for infant sleep problems: a randomized controlled trial. Pediatrics. 2016;137(6):e20151486. doi:10.1542/peds.2015-1486
5. Middlemiss W, Granger DA, Goldberg WA, Nathans L. Asynchrony of mother-infant hypothalamic-pituitary-adrenal axis activity following extinction of infant crying responses induced during the transition to sleep. Early Hum Dev. 2012;88(4):227-32. doi:10.1016/j.earlhumdev.2011.08.010
6. Bilgin A, Wolke D. Parental use of ‘cry it out’ in infants: no adverse effects on attachment and behavioural development at 18 months. J Child Psychol Psychiatry. 2020;61(11):1184-93. doi:10.1111/jcpp.13223
7. Davis AMB, Kramer RSS. Commentary: Does ‘cry it out’ really have no adverse effects on attachment? J Child Psychol Psychiatry. 2021;62(12):1488-90. doi:10.1111/jcpp.13390
8. Moon RY, Carlin RF, Hand I; AAP Task Force on SIDS. Sleep-Related Infant Deaths: Updated 2022 Recommendations for Reducing Infant Deaths in the Sleep Environment. Pediatrics. 2022;150(1):e2022057990. doi:10.1542/peds.2022-057990
9. Watson JB. Psychological Care of Infant and Child. New York: W. W. Norton; 1928.