Nếu phải chọn một trong những mối đe dọa sức khỏe cộng đồng nghiêm trọng nhất nhưng lại ít được chú ý nhất trong đời sống hàng ngày, kháng kháng sinh (antimicrobial resistance – AMR) chắc chắn là một ứng viên hàng đầu. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) liên tục xếp đây vào nhóm các mối đe dọa y tế toàn cầu cần được ưu tiên hành động khẩn cấp.
Kháng kháng sinh là gì và vì sao nó xảy ra?
Kháng kháng sinh xảy ra khi vi khuẩn, vi-rút, nấm hoặc ký sinh trùng tiến hóa để không còn bị tiêu diệt bởi các loại thuốc từng có hiệu quả với chúng. Đây là một quá trình chọn lọc tự nhiên được tăng tốc bởi hành vi của con người: sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định (như dùng cho cảm cúm do virus, vốn không đáp ứng với kháng sinh), không dùng đủ liều hoặc đủ thời gian theo hướng dẫn, và sử dụng kháng sinh tràn lan trong chăn nuôi, nông nghiệp.
Quy mô của vấn đề
Theo các báo cáo giám sát kháng kháng sinh toàn cầu của WHO, số ca nhiễm các chủng vi khuẩn kháng thuốc đang gia tăng ở nhiều khu vực trên thế giới, khiến nhiều bệnh nhiễm trùng thông thường trước đây dễ điều trị nay trở nên khó khăn, tốn kém, và đôi khi không còn phương án điều trị hiệu quả. Đáng chú ý, năm 2026, Đại hội đồng Y tế Thế giới đã thông qua bản cập nhật Kế hoạch Hành động Toàn cầu về Kháng kháng sinh giai đoạn 2026-2036, cho thấy mức độ ưu tiên ngày càng cao mà cộng đồng quốc tế dành cho vấn đề này.
Vì sao đây là vấn đề của mỗi cá nhân, không chỉ của ngành y tế?
Điều dễ bị bỏ qua là kháng kháng sinh không chỉ là vấn đề của các nhà khoa học hay bác sĩ, mà bị ảnh hưởng trực tiếp bởi hành vi sử dụng thuốc của từng cá nhân. Việc tự ý mua kháng sinh không cần đơn (vẫn còn phổ biến ở nhiều nơi), tự ý ngưng thuốc khi thấy đỡ triệu chứng, hay yêu cầu bác sĩ kê kháng sinh cho các bệnh do virus – tất cả đều góp phần, dù nhỏ, vào việc thúc đẩy quá trình chọn lọc các chủng vi khuẩn kháng thuốc.
Những gì mỗi người có thể làm
Các khuyến nghị thực tế bao gồm: chỉ sử dụng kháng sinh khi có chỉ định của bác sĩ, tuân thủ đúng liều lượng và thời gian điều trị được kê, không chia sẻ kháng sinh còn dư cho người khác, và ưu tiên các biện pháp phòng ngừa nhiễm trùng như tiêm chủng đầy đủ, vệ sinh tay thường xuyên – những hành động tưởng chừng nhỏ bé nhưng khi được nhân rộng ở quy mô cộng đồng lại có ý nghĩa quan trọng trong việc làm chậm lại tốc độ gia tăng của kháng kháng sinh, bảo vệ hiệu quả điều trị cho cả thế hệ hiện tại lẫn tương lai.
Nguồn tham khảo
- WHO – “Antimicrobial resistance” (fact sheet)
- WHO – “The World Health Assembly adopts updated Global Action Plan on Antimicrobial Resistance (2026-2036)”
Ý kiến của bạn