Trong vô vàn những tư tưởng lớn của Nhật Bản từ trước tới nay, những tư tưởng được ca tụng và truyền mãi tới bây giờ có thể kể tới tư tưởng về lòng trung thành nổi tiếng của Samurai Nhật Bản, về truyền thống mật giáo Đông Mật nổi tiếng có sức ảnh hưởng mạnh mẽ tới Phật học phương Đông… Tuy nhiên, cá nhân tôi thấy có một tư tưởng có sức mạnh mãnh liệt và sức ảnh hưởng vô tiền khoáng hậu góp phần phục hưng nước Nhật vĩ đại, cuốn sách “Khuyến học”.
“Khuyến học” (Gakumon no Susume) được Fukuzawa Yukichi xuất bản thành nhiều tập từ năm 1872 đến 1876, ngay đầu thời Minh Trị – giai đoạn nước Nhật vừa mở cửa, đứng trước nguy cơ bị các cường quốc phương Tây chi phối. Cuốn sách bán được ước tính hơn 3,4 triệu bản chỉ trong vài năm, một con số khổng lồ so với dân số Nhật Bản khi đó, và trở thành một trong những cuốn sách có ảnh hưởng nhất lịch sử Nhật Bản hiện đại.
Tư tưởng cốt lõi: học để độc lập
Câu mở đầu nổi tiếng nhất của cuốn sách – “Trời không tạo ra người đứng trên người, cũng không tạo ra người đứng dưới người” – không phải để cổ súy chủ nghĩa bình quân, mà để khẳng định: sự khác biệt giữa người này với người khác, giữa quốc gia này với quốc gia khác, nằm ở việc có học hay không có học. Với Fukuzawa, học không phải để có bằng cấp hay địa vị, mà để mỗi cá nhân có thể độc lập về tư duy và kinh tế – và một quốc gia chỉ thực sự độc lập khi từng công dân của nó độc lập.
Đây cũng là lý do tôi luôn xem “Khuyến học” như một cuốn sách gối đầu giường cho bất kỳ ai đang làm giáo dục, làm doanh nghiệp, hay đơn giản là đang nuôi dạy con cái: tinh thần tự học, tự chủ và không ỷ lại vào người khác hay hoàn cảnh, chính là nền móng cho mọi sự phát triển bền vững – của một con người lẫn một dân tộc.
Nguồn tham khảo
- Fukuzawa Yukichi, An Encouragement of Learning (Gakumon no Susume), bản dịch tiếng Anh – Columbia University Press
- Gakumon no Susume – Keio University
Ý kiến của bạn