Trong vài thập kỷ gần đây, chánh niệm (mindfulness) – một khái niệm có gốc rễ hàng nghìn năm trong thực hành thiền định Phật giáo – đã trở thành đối tượng nghiên cứu nghiêm túc của khoa học thần kinh hiện đại, với hàng loạt nghiên cứu sử dụng công nghệ chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI) để quan sát điều gì thực sự xảy ra trong não bộ khi một người thực hành thiền chánh niệm.

Hạch hạnh nhân (Amygdala) – trung tâm báo động của não bộ

Một trong những phát hiện được nhắc tới nhiều nhất là tác động của thiền chánh niệm lên hạch hạnh nhân (amygdala) – vùng não đóng vai trò trung tâm trong phản ứng sợ hãi, lo âu, và các cảm xúc tiêu cực mạnh. Nhiều nghiên cứu, bao gồm các công trình được công bố trên các tạp chí khoa học thần kinh uy tín, cho thấy những người thực hành thiền chánh niệm thường xuyên – kể cả trong thời gian ngắn hạn – có xu hướng giảm mức độ phản ứng của hạch hạnh nhân trước các kích thích tiêu cực, đồng nghĩa với khả năng kiểm soát cảm xúc tốt hơn, ít bị “cuốn đi” bởi những phản ứng bộc phát.

Tăng cường kết nối với vỏ não trước trán

Song song với việc làm dịu phản ứng của hạch hạnh nhân, nghiên cứu cũng ghi nhận sự gia tăng kết nối và hoạt động ở vỏ não trước trán (prefrontal cortex) – vùng não liên quan đến chức năng điều hành cấp cao như lập kế hoạch, ra quyết định, điều chỉnh cảm xúc một cách có ý thức. Nói một cách hình tượng, thiền chánh niệm dường như giúp tăng cường “quyền kiểm soát” của phần não lý trí đối với phần não cảm xúc bản năng.

Không chỉ là cảm giác thư giãn nhất thời

Điều làm cho những phát hiện này đáng chú ý là chúng cho thấy thiền chánh niệm không chỉ mang lại cảm giác thư giãn tức thời, mà có khả năng tạo ra những thay đổi thực sự về mặt cấu trúc và chức năng thần kinh (neuroplasticity) nếu được thực hành đều đặn trong thời gian đủ dài – tương tự cách tập thể dục thường xuyên tạo ra thay đổi thực sự về mặt sinh lý cho cơ bắp và tim mạch, chứ không chỉ là cảm giác khỏe khoắn nhất thời sau một buổi tập.

Từ trải nghiệm nội tâm đến bằng chứng khách quan

Với những người đã thực hành thiền lâu năm theo truyền thống tâm linh, những phát hiện khoa học này có lẽ không quá bất ngờ – chúng chỉ đơn giản là xác nhận bằng ngôn ngữ và công cụ đo lường khách quan cho những gì đã được truyền dạy qua trải nghiệm chủ quan suốt hàng nghìn năm. Nhưng với những người tiếp cận thiền từ góc độ khoa học, đây là một cầu nối quan trọng, giúp thực hành chánh niệm được nhìn nhận nghiêm túc như một công cụ chăm sóc sức khỏe tâm thần có cơ sở khoa học, chứ không chỉ đơn thuần là một phương pháp tâm linh, tôn giáo.

Nguồn tham khảo

• PMC (PubMed Central) – “Neurobiological Changes Induced by Mindfulness and Meditation: A Systematic Review”
• PMC – “Impact of short- and long-term mindfulness meditation training on amygdala reactivity”

Bài viết Chánh niệm dưới góc nhìn khoa học thần kinh hiện đại đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.

Năm 1943, nhà tâm lý học Abraham Maslow công bố lý thuyết về “Thang bậc nhu cầu” (Hierarchy of Needs), sau này thường được minh họa bằng hình ảnh một kim tự tháp năm tầng – một trong những mô hình tâm lý học được biết đến rộng rãi nhất, không chỉ trong giới học thuật mà cả trong quản trị kinh doanh, giáo dục, marketing.

Năm tầng nhu cầu

Từ đáy lên đỉnh, tháp Maslow gồm: nhu cầu Sinh lý (ăn, uống, ngủ, thở); nhu cầu An toàn (an ninh thân thể, tài chính, sức khỏe); nhu cầu Xã hội (tình yêu thương, sự gắn kết, thuộc về một cộng đồng); nhu cầu được Tôn trọng (sự công nhận, lòng tự trọng, địa vị); và ở đỉnh tháp là nhu cầu Tự thể hiện bản thân (self-actualization) – phát huy trọn vẹn tiềm năng, sống đúng với những giá trị và khả năng sâu sắc nhất của chính mình.

Logic của thang bậc: nhu cầu thấp cần được đáp ứng trước

Ý tưởng cốt lõi của Maslow là: con người có xu hướng ưu tiên đáp ứng những nhu cầu ở tầng thấp hơn trước khi thực sự quan tâm đến những nhu cầu ở tầng cao hơn. Một người đang lo lắng về việc kiếm đủ ăn từng bữa khó có thể toàn tâm toàn ý cho việc theo đuổi một dự án nghệ thuật mang tính tự thể hiện bản thân. Đây là lý do vì sao mô hình này thường được ứng dụng trong quản trị nhân sự: một nhân viên chỉ có thể thực sự cống hiến hết mình, sáng tạo, khi những nhu cầu cơ bản về thu nhập, sự an toàn công việc, cảm giác được tôn trọng đã được đáp ứng ở mức độ nhất định.

Tự thể hiện bản thân – đỉnh tháp không phải là điểm dừng cuối cùng

Điều thú vị là chính Maslow, trong những nghiên cứu sau này của mình, đã bổ sung một tầng cao hơn cả tự thể hiện bản thân – đó là “self-transcendence” (siêu việt hóa bản thân), khi một người vượt ra khỏi mối bận tâm về chính mình để hướng tới những giá trị lớn hơn: phụng sự người khác, đóng góp cho cộng đồng, tìm kiếm ý nghĩa vượt ra ngoài lợi ích cá nhân. Điều này cho thấy hành trình phát triển của con người, theo Maslow, không dừng lại ở việc “trở thành phiên bản tốt nhất của chính mình”, mà còn có thể tiến xa hơn tới việc dùng chính sự trưởng thành đó để phụng sự những điều lớn lao hơn bản thân.

Dù mô hình này cũng nhận không ít phê bình học thuật về tính cứng nhắc của thứ bậc (thực tế đời sống cho thấy con người vẫn có thể theo đuổi ý nghĩa, sáng tạo ngay cả khi các nhu cầu cơ bản chưa được đáp ứng đầy đủ), giá trị bền vững của tháp Maslow nằm ở việc nhắc nhở chúng ta rằng nhu cầu con người là đa tầng, và một cuộc sống trọn vẹn cần được chăm sóc từ cả nền tảng vật chất lẫn những khát khao tinh thần sâu xa hơn.

Nguồn tham khảo

• Simply Psychology – “Maslow’s Hierarchy of Needs”

Bài viết Tháp nhu cầu Maslow và hành trình đi tìm ý nghĩa đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.

Năm 1999, hai nhà tâm lý học David Dunning và Justin Kruger tại Đại học Cornell công bố một nghiên cứu đã trở thành một trong những khái niệm tâm lý học được nhắc đến nhiều nhất trong đời sống thường ngày: hiệu ứng Dunning-Kruger – hiện tượng những người có năng lực thấp trong một lĩnh vực nào đó lại có xu hướng đánh giá quá cao khả năng của chính mình.

Vì sao lại có nghịch lý này?

Lời giải thích cốt lõi của Dunning và Kruger là: chính những kỹ năng cần thiết để làm tốt một việc cũng là những kỹ năng cần thiết để nhận ra mình đang làm không tốt việc đó. Nói cách khác, một người thiếu kiến thức trong một lĩnh vực thường cũng thiếu luôn “công cụ nhận thức” để đánh giá đúng mức độ thiếu sót của mình – dẫn đến tình trạng “không biết rằng mình không biết”. Ngược lại, những người thực sự giỏi trong một lĩnh vực lại thường hiểu rõ mức độ phức tạp, đa chiều của vấn đề, nên có xu hướng khiêm tốn hơn, thậm chí đôi khi đánh giá thấp hơn khả năng thực sự của bản thân so với người khác.

Không chỉ là “người ngu thì tự tin”

Một cách hiểu sai phổ biến là quy hiệu ứng này thành “người kém thông minh thì luôn tự tin thái quá” – đây là một sự đơn giản hóa không chính xác. Hiệu ứng Dunning-Kruger mang tính đặc thù theo lĩnh vực: một người có thể rất giỏi và khiêm tốn đúng mức trong chuyên môn của mình, nhưng lại rơi vào bẫy tự tin thái quá khi bàn về một lĩnh vực hoàn toàn xa lạ mà họ chỉ mới tiếp xúc sơ qua.

Những góc nhìn mới trong nghiên cứu gần đây

Đáng chú ý, các nghiên cứu gần đây (2026) từ Đại học Bath đã đưa ra góc nhìn phản biện thú vị, cho rằng phần lớn hiện tượng “tự tin thái quá ở người kém năng lực” quan sát được trong các thí nghiệm gốc có thể một phần xuất phát từ những yếu tố thống kê và phương pháp đo lường, chứ không hoàn toàn là một thiên kiến nhận thức thuần túy như cách hiểu phổ biến. Điều này cho thấy khoa học tâm lý vẫn đang tiếp tục tinh chỉnh và làm rõ hơn bản chất thực sự của hiện tượng này.

Bài học thực tế

Dù các chi tiết học thuật vẫn đang được tranh luận, bài học thực tế rút ra vẫn còn nguyên giá trị: sự tự tin, phong thái nói năng chắc chắn không phải lúc nào cũng đi cùng với năng lực thực sự. Một thái độ khiêm tốn, sẵn sàng đặt câu hỏi “liệu mình có đang bỏ sót điều gì không?” – đặc biệt khi bước vào một lĩnh vực còn mới mẻ với bản thân – có lẽ luôn là một chiến lược an toàn hơn nhiều so với sự tự tin vội vàng.

Nguồn tham khảo

• Wikipedia – “Dunning–Kruger effect”
• University of Bath – “New research turns the Dunning-Kruger effect on its head”

Bài viết Hiệu ứng Dunning-Kruger – khi thiếu hiểu biết lại đi cùng sự tự tin thái quá đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.

Giáo dục khó hơn trị bệnh vì đòi hỏi cá thể hóa tốt hơn.
Đừng máy móc áp dụng cách học, cách dạy của người khác cho mình, con cái mình trừ khi con mình và con họ giống hệ nhau, hoàn cảnh của 2 gia đình giống hệ nhau. Cũng đừng đem sách cổ ra để dạy đời nhau, từ xưa tới giờ, cuộc sống thay đổi chóng mặt, từ một đất nước thuần nông, giờ chúng ta đã có thêm hằng hà sa số

Bài viết Sự nguy hiểm của tư duy máy móc đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.

Kiên quyết sẽ dành phần lớn thời gian lo lắng cho chuyện học hành (Có thể là đi du học sau khi thi xong IELTS năm 2011), hoặc làm việc, tìm hiểu các xu hướng của tương lai, đọc sách nhiều hơn. Nói không với những mối quan hệ yêu đương không chín chắn và nói không với những mối quan hệ ngắn hạn, các cuộc chat linh tinh và các app hẹn hò!

Cuộc sống không thể ngập tràn trong công việc, nhưng công việc chỉ là công việc thuần túy nếu chúng ta nhìn nó dưới góc nhìn của người đi làm bị động. Với một người ở thế chủ động, công việc có thể là đam mê, có thể là một thú vui. Một cuốn sách có thể là một kho báu với kẻ đam mê khám phá nhưng có thể là một tiết mục tra tấn tồi tệ với những người lười!

– Năm 2010 missed btc at 0.09$ vì mải mê yêu đương, mải mê theo đuổi những thứ lăng nhăng, không có giá trị, mặc dù thời đó tôi đã biết tới mạng lưới P2P và tải khá nhiều phim từ bittorrent, tham gia các da.rk web, group… tìm hiểu những thứ tào lao này nọ về công nghệ. Tuy nhiên, sự an toàn trong và thú vui tầm thường kéo tôi trở lại một kẻ dưới mức tầm thường lúc đó.
– Năm 2012 lần đầu mở công ty, tôi làm curcumin của TS Lý, nhưng không có kinh nghiệm tự kinh doanh, nên thất bại, sau đó có công ty khác giỏi hơn, mạnh hơn làm thì thành công.
– Năm 2013 sau vài lần yêu đương linh tinh, không thành, chán nản cũng ổn định và thiếu kinh nghiệm, thiếu cả sự tự chủ… nên cũng đổ vỡ.
– Năm 2019 mở lại công ty Innocare và tập trung phát triển PlasmaKare, dồn toàn bộ sức lực cho nó, không quá nặng nề tới tình cảm cá nhân nữa, mọi thứ “có vẻ ổn” hơn những lần trước.

Khi chúng ta dành thủ thời gian cho một thứ, nó sẽ có kết quả ngoài sức tưởng tượng. Khi chúng ta tập trung vào những thứ nhỏ nhặt không đâu vào đâu thì sớm hay muộn thứ quan trọng cũng sẽ bị xao lãng và trượt dài.
Mỗi ngày trôi qua tôi đều tự nhủ mình đang tiến bộ rồi, nhưng vẫn còn quá nhiều thứ phía trước phải phấn đấu và từng bước vượt lên. Mỗi bậc thang đi lên là 1 lần thêm rủi ro vấp ngã, nhưng nếu đứng yên thì chẳng khác gì chết lâm sàng.
Tôi nhớ có một người đã từng nói

A famous Benjamin Franklin quote suggests that most people die at 25 and aren’t buried until 75. It doesn’t refer to physical death, but the death of one’s hopes, aspirations, and dreams. Ask yourself this question today, are you really living your life? or are you just waiting to be buried until you are 75?

Bài viết NẾU ĐƯỢC QUAY NGƯỢC LẠI TUỔI 20, BẠN SẼ THAY ĐỔI ĐIỀU GÌ đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.

Dưới đây là 15 dấu hiệu bạn đã trưởng thành.

1/ Bạn hiểu rằng không ai nợ bạn điều gì cả. Bạn chiến đấu và giành chiến thắng trong trận chiến của riêng bạn.

2/ Bạn không bận tâm vấn đề cá nhân. Bạn hiểu sức khỏe tinh thần của bạn quan trọng hơn nhiều so với ý kiến ​​của người khác.

3/ Bạn đặt ra giới hạn với người khác. Bạn đã hiểu rằng mọi việc đều trở nên tồi tệ nếu ai cũng đi quá giới hạn đang tồn tại.

4/ Bạn không để nỗi đau hủy hoại mình. Thay vào đó bạn củng cố sức mạnh từ nỗi đau.

5/ Bạn đón nhận những lời chỉ trích và không bao giờ cảm thấy bị xúc phạm. Vì vậy, bạn không bao giờ bị thao túng.

6/ Bạn không bao giờ ép buộc ai phải chọn mình. Thay vào đó, bạn để mọi người làm bất cứ điều gì họ thực sự muốn làm.

7/ Bạn chịu trách nhiệm 100% về cuộc sống của mình và không bao giờ phàn nàn hay đổ lỗi cho bất kỳ ai cũng như hoàn cảnh nào. Bởi vì 100% thứ thuộc về thân và tâm này nằm trong sự kiểm soát của bạn chứ không phải bất khả kháng.

8/ Bạn không bao giờ nhận lời khuyên từ những người KHÔNG ở vị trí mà bạn mong muốn trong cuộc sống. Hãy lựa chọn những tấm gương theo cách hoàng đế La Mã Marcus Aurelius đã lựa chọn và noi theo các gương đó, nhận lời khuyên từ những người đó.

9/ Bạn hiểu rằng cuộc sống thật tuyệt vời khi không ai biết gì về bạn, kể cả bạn bè thân thiết và gia đình. Hãy tận hưởng cuộc sống của mình với chính mình, nếu bạn tìm thấy niềm vui trong chính mình, bạn sẽ không bao giờ phải khổ đau.

10/ Bạn không bao giờ sử dụng ngày cuối tuần của mình để “trốn thoát” cuộc sống hiện tại. Thay vào đó, bạn sử dụng những ngày cuối tuần để xây dựng cho mình cuộc sống mà bạn mong muốn.

11/ Bạn đã tha thứ cho cha mẹ mình vào ngày bạn nhận ra họ cũng đã làm xáo trộn tuổi thơ của bạn. Khi bạn trưởng thành, không ai có thể làm xáo trộn cuộc sống của bạn, cho dù đó là cha mẹ, con cái hoặc vợ chồng.

12/ Bạn nhận ra sức khỏe tinh thần của mình quan trọng hơn sự nghiệp rất nhiều. Sức khỏe tinh thần sẽ quyết định tất cả những thứ còn lại trong cuộc sống của bạn, thậm chí cả Hạnh phúc.

13/ Bạn đề cao tính nhất quán và kỷ luật trong các cuốn sách mà bạn đọc về cuộc sống, chủ nghĩa khắc kỷ hoặc tôn giáo. Cuối cùng, chúng ta ai cũng sẽ phải lựa chọn 1 trong 2 nỗi đau, 1 là nỗi đau của sự tự kỷ luật, 2 là nỗi đau của sự tiếc nuối.

14/ Bạn nhận ra rằng bạn không chịu trách nhiệm cho hạnh phúc của bất kỳ ai ngoài chính bạn. Bạn không thể mang lại hạnh phúc cho người khác nếu chính bạn không hạnh phúc.

15/ Bạn không áp đặt niềm tin của mình lên người khác. Bạn hiểu rằng không phải ai cũng cần suy nghĩ giống bạn.

English:

Maturity is a mindset, not age. Here’re 15 signs you’re mature.

1. You understand no one owes you anything. You fight and win your own battles.
2. You take nothing personally. You understand your mental health is way more important than their opinion
3. You’ve set boundaries with people. You already understand you’ll get used for being too nice.
4. You don’t allow pain to destroy you. Instead you build strength out of pain.
5. You take criticism and never get offended. So, you’re never easy to control.
6. You never force anyone to choose you. Instead, you let people do whatever pleases them.
7. You take 100% responsibility of your own life and never complain or blame anyone nor situations.
8. You never take advice from people who aren’t where you want to be in life.
9. You understand life is cool when nobody knows anything about you, not even close friends and family.
10. You never use your weekend to “escape” the life you already have. Instead, you use it to build yourself the life you want.
11. You’ve forgiven your parents the day you realized they had messed up childhood as well.
12. You’ve realized your mental health is way much important than your career.
13. You’ve embraced consistency and discipline over motivation and self-help books.
14. You’ve realized that you are not responsible for anyone’s happiness but yourself.
15. You don’t force your beliefs on people. You understand not everyone needs to think the same way you do.

Bài viết 15 dấu hiệu của sự trưởng thành đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.

Một thế giới thay đổi vượt trí tưởng tượng

Do sự thay đổi của công nghệ dẫn tới việc điều chỉnh toàn bộ phương án quản lý, vận hành và chỉ số công việc. Việc áp các chỉ số công việc mới tăng lên khiến 1 số nhân sự không theo kịp, không phải vì do chỉ số công việc mới quá cao mà vì bản thân nhân sự không tự nâng cấp mình để theo kịp xu thế thời cuộc. Việc này dẫn tới tốc độ thay thế nhân sự ngày càng nhanh.

Hãy xem clip sau để thấy điều gì xảy ra với phiên bản CHATGPT mới sắp ra mắt, phá gần hết giới hạn công việc thủ công viết lách, tạo hình và Google Gemini sắp sửa trình làng với cam kết x5 khả năng so với CHATGPT-5, rồi Voice2Text, Text2Voice, Text2Video…

Hãy xem Google Bard bản beta có thể làm được gì?

Và điều gì xảy ra thì chúng ta phải chờ mới biết. Nhưng có 1 điều chắc chắn, những ai không thể sử dụng tốt các công cụ mới sẽ không thể tồn tại trong 10 năm tới. Tỷ lệ lao động trình độ đại học thất nghiệp sẽ tăng vụt lên sau khi AI trở nên phổ biến và con người bắt đầu chấp nhận các kết quả tạo ra từ AI giống như 1 phần của cuộc sống.

Chúng ta có thể làm gì để đảm bảo cuộc sống của chính mình trong tương lai

Mỗi chúng ta đều là 1 người lao động, điều giúp cuộc sống chúng ta trở nên ý nghĩa hơn so với máy móc đó là “Tính người”. Cá nhân tôi nghĩ, mỗi chúng ta cần vượt trội lên so với chính mình là đủ, không cần so với bất kỳ ai vì mỗi chúng ta từ khi sinh ra chỉ được mang theo mình 1 “tài sản” nhất định, hãy sử dụng tốt tài sản đó và tích lũy theo thời gian. Sau đây là 05 việc mỗi người lên chuẩn bị thật tốt trước kỷ nguyên mới để chúng ta sẽ không thể bị thay thế bởi Robot, hay AI.

1. Hãy thực hành “TÍNH NGƯỜI” thường xuyên hơn: một tấm lòng nhân hậu, biết chia sẻ, yêu thương, biết hi sinh vì người khác, biết ơn chân thành…

2. QUAN TÂM TỚI SỨ MỆNH: mỗi sinh mệnh có một ý nghĩa, hãy tìm kiếm điều đó và không bao giờ dừng lại nếu chưa tìm thấy điều đó, cuộc tìm kiếm này không phải bắt đầu từ khi chúng ta sinh ra lần này. Nó đã bắt đầu từ muôn vàn kiếp trước và sẽ không dừng lại trong hàng ngàn năm tới chừng nào chúng ta còn có sinh vật.

3. HỌC CÁCH HỌC: tự học là điều sống còn, tập cách phân biệt mọi thứ tốt xấu với một đức tin đúng đắn và một trái tim nhân hậu. Làm điều tốt không bao giờ sai, nó có thể có hại cho bản thân trong 1 khoảng thời gian, nhưng sẽ mang lại giá trị cho cả xã hội trong lâu dài

4. LÀM VIỆC CÙNG NHAU: không giống như việc tu tập tiểu thừa, chúng ta đang chung sống cùng nhau trong 1 gia đình, 1 doanh nghiệp, 1 hội nhóm, 1 vùng, 1 đất nước và 1 trái đất. Hãy cùng nhau kiến tạo một kết quả vĩ đại thay vì suy nghĩ dưới phương diện cá nhân. Những người có cùng suy nghĩ, cùng mục tiêu, cùng ý chí… chúng ta sẽ hấp dẫn nhau để cùng nhau kiến tạo tương lai như khát vọng chung.

Muốn đi nhanh thì đi 1 mình, muốn đi xa hãy đi cùng với nhau.

5. SỬ DỤNG CÔNG CỤ CHỨ ĐỪNG TRỞ THÀNH CÔNG CỤ: hãy tìm kiếm các giải pháp nâng cao hiệu suất làm việc của bản thân, của hội nhóm. Học cách sử dụng các công cụ tốt nhất hiện nay để giúp tạo ra nhiều giá trị cho xã hội thay vì biến mình thành 1 công cụ của các bigtech, bigpharma, bigcom… Be human!

Một điều nữa, hãy bắt đầu từ hôm nay!

Bài viết Đừng phàn nàn việc khó, hãy trách bản thân chưa đủ giỏi đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.

Phức cảm vượt trội là giả vờ bản thân là người mạnh mẽ, vĩ đại và hoàn hảo để che giấu đi phức cảm tự ti. Cũng giống như họ giả vờ tỏ ra cao lớn bằng cách đi trên ngón chân của mình, mặc dù bản thân thật sự thấp bé.

Chúng ta có thể đâu đó đã được nghe nói tới những từ như tự ti, ngược lại với nó có thể là từ “ảo tưởng sức mạnh” “tự tin thái quá”… Theo Adler, nếu 1 người thường xuyên ở trong trạng thái cảm thấy mình vượt trội, thậm chí còn cảm thấy những người quanh mình đặc biệt là bố mẹ mình, con cái của mình là vượt trội (nhưng thực tế thì không được như vậy). Tình trạng thường xuyên ở trong trạng thái đó, cộng với các hành động, suy nghĩ thể hiện tình trạng đó có thể được coi như một người đang có phức cảm Vượt trội. Tình trạng này nếu so với phức cảm tự ti, về sâu xa cũng có nhiều điểm tương đồng.

Dấu hiệu của người mang phức cảm vượt trội

Phức cảm vượt trội là sự đề cao tới mức phóng đại về giá trị bản thân. Nó che giấu cảm giác thực sự của sự tầm thường.Theo Anfred Adler, cha đẻ của trường phái tâm lý học cá nhân, ông cho rằng phức cảm vượt trội và phức cảm thua kém sẽ đi đôi với nhau. Điều này tôi thấy cũng là đúng đắn như quy luật của tự nhiên có âm – có dương, có cực âm thì có cực dương, nếu coi mỗi cá nhân là 1 chỉnh thể luôn có xu hướng cân bằng trở lại để tồn tại thì điều này chẳng thể sai.

Adler cho rằng một người luôn có cách hành xử hơn người và coi người khác là kém cỏi hơn thực sự đang che giấu cảm giác tự ti ẩn sâu bên trong. Tương tự như vậy, một số người có khát vọng cao có thể cố gắng xoay sở bằng cách giả vờ khiêm tốn hoặc che giấu năng lực bản thân.

Những người mang phức cảm vượt trội có một vài đặc điểm chung: luôn coi mình là thông minh vượt trội, luôn tin rằng mình xuất thân cao quý, con cái của họ luôn giỏi hơn những đứa trẻ khác, tin rằng nếu bản thân mình, người thân của mình, con cái mình… không bằng người khác thì đó là điều không may mắn chứ không phải do năng lực… mặc dù sự thật có thể là hoàn toàn ngược lại. Những người này đa số sử dụng phức cảm vượt trội như một công cụ để vượt qua trạng thái tầm thường của bản thân, hoặc/ và che giấu những thất bại nặng nề trong quá khứ…)

Tâm lý học cá nhân của Adler dựa trên ý tưởng rằng tất cả chúng ta đang cố gắng vượt qua cảm giác không phù hợp hoặc thấp kém, và điều này tạo động lực cho chúng ta thành thạo các kỹ năng và sống một cuộc sống có ý nghĩa.

Vượt qua cảm giác thua kém là động lực để chúng ta sống cuộc sống mà chúng ta muốn. Trong bối cảnh này, phức cảm vượt trội là kết quả hoặc là phản ứng đối với việc không đạt được một mục tiêu nào đó hoặc không đáp ứng được mong đợi của bản thân.

Nói cách khác, người mang phức cảm vượt trội thường không cố gắng dành năng lượng vào đúng chỗ để trở nên mạnh mẽ, thay vì vậy họ có xu hướng đánh bóng, màu mè khiến cho họ trông có vẻ đẹp hơn thực tế.

Điều gì gây ra phức cảm vượt trội

Nguyên nhân thực sự hình thành phức cảm vượt trội vẫn còn chưa được rõ ràng mà chỉ là các giả thuyết. Tuy nhiên, có một điều chắc chắn đó là, phức cảm vượt trội được hình thành với một múc đích rõ ràng và không có ai sinh ra đã có phức cảm vượt trội và không phải một người chỉ đôi lúc (hiếm khi) có suy nghĩ “mình vượt trội” đã bị coi là mắc phức cảm vượt trội. Người mang phức cảm vượt trội phải là người có xu hướng bị ám ảnh bởi suy nghĩ “mình vượt trội” một cách vô lý, suy nghĩ này không chỉ áp dụng cho chính bản thân người đó mà còn ám ảnh sang cả những người thân, đặc biệt là những người có quan hệ huyết thống trực tiếp với họ (bố mẹ, con cái, ông bà)

Cá nhân tôi tin rằng, trong cuộc sống có nhiều sự kiện bao gồm cả những thành công đột ngột, bất ngờ đi kèm với những thất bại nặng nề, kết hợp với hoàn cảnh đặc biệt về gia đình, các mối quan hệ đổ vỡ… có thể là nguyên nhân gốc rễ.

Ví dụ như một người đạt được những kết quả học tập thực sự tốt trong suốt thời thơ ấu, bỗng dưng thất bại khi bước chân vào đời, công việc bết bát, tình cảm đổ vỡ, gia đình ly tán… nhiều điều bất lực không đủ bản lĩnh để xoay chuyển cục diện…. Sau đó, để xoa dịu từ bên trong, người ta cố gắng gồng mình lên và gây dựng những hình ảnh vượt trội cho bản thân cùng những thứ xung quanh mình để che giấu đi sự yếu kém (vốn khó thừa nhận) của bản thân.

Aldred Freud nghĩ rằng phức cảm vượt trội thực ra là một cách bù đắp hoặc bù đắp quá mức cho các lĩnh vực mà chúng ta không tốt. Ông nghĩ rằng nó có thể là động lực hoặc là một cách để giúp chúng ta đối phó với thất bại.

Đôi khi Phức cảm vượt trội dễ bị nhầm lẫn với Sự tự tin. Sự khác biệt rõ nhất là đó Phức cảm vượt trội không xuất phát từ việc bản thân người đó vượt trội, trong khi đó Sự tự tin xuất phát từ việc chúng ta thành thục một kỹ năng nào đó trong cuộc sống.

Phức cảm vượt trội có thể bắt đầu từ khi nào

Trong tự nhiên hoang dã, hay bản năng động vật của chúng ta, chúng ta phải thường xuyên đương đầu với những mối nguy hiểm của tự nhiên. Một trong những cách đó là cố gắng xù lông, giương đờm, dựng lông… Tóm lại cố gắng để cho những kẻ thù thấy rằng chúng ta “lợi hại” mặc dù có thể chúng ta cũng vô hại giống như con rết cây khổng lồ châu Phi sau đây vậy, nó chỉ ăn thực vật đã phân hủy và có thể nuôi làm thú cưng….

Những hành vi này có thể bắt đầu từ khi còn nhỏ. Khi một đứa trẻ đang học cách đương đầu với những thách thức và thay đổi, chúng có thể học cách kìm nén cảm giác không thỏa đáng hoặc sợ hãi. Phức cảm vượt trội có thể từ đó phát triển.

Tương tự như vậy, phức cảm vượt trội cũng có thể xảy ra sau này trong cuộc sống. Là thanh thiếu niên và người trưởng thành, một người có nhiều cơ hội để trải nghiệm những điều mới cùng những người bạn mới. Nếu những tình huống này không xảy ra đúng như mong đợi, người đó có thể hình thành phức cảm vượt trội để vượt qua cảm giác bị cô lập hoặc thiếu thốn.

Những hành vi thể hiện phức cảm vượt trội có thể bắt đầu từ khi chúng ta còn rất nhỏ, khi là 1 đứa trẻ phải kìm nén cảm giác không thỏa đáng hoặc sợ hãi. Bắt đầu với biểu hiện là ba hoa, khoác lác, thường xuyên khoe khoang về những hiểu biết và mối quan hệ, kỹ năng … trong khi thực tế hoàn toàn không dành nỗ lực để rèn luyện kỹ năng đó. Hoặc cũng có thể xuất phát từ bất kỳ thời điểm nào trong cuộc sống, sau những biến cố, sự kiện trong cuộc sống xảy ra không theo mong muốn, đa phần là những thất bại không có cách sửa chữa.

Làm sao để nhận ra một người có phức cảm vượt trội

Trên thực tế, không có triệu chứng cụ thể cho người mang phức cảm vượt trội. Việc tiếp xúc một vài lần gần như không thể phát hiện ra một người có phức cảm vượt trội hay không, tương tự vậy với người mang phức cảm tự ti. Rất khó để phát hiện nếu bạn không phải một chuyên gia và không có thời gian tiếp xúc đủ lâu dài. Một số triệu chứng của phức cảm vượt trội tương tự như các tình trạng sức khỏe tâm thần khác như rối loạn nhân cách ái kỷ, tâm thần phân liệt, mất trí nhớ và rối loạn lưỡng cực.

Tuy nhiên, cá nhân tôi thấy rằng, các vấn đề về mặt sức khỏe tâm thần, xã hội như trường hợp mang phức cảm vượt trội nặng nề thường có thể phát hiện được nếu như người quan sát vượt qua được ranh giới giữa ngôn từ và kết quả, nhìn sâu vào những dấu ấn quá khứ để để lại của người khác.

Thông thường, việc xem xét một người, bao gồm cả trẻ em và người lớn có phức cảm vượt trội hay không chúng ta cần xem xét 03 vấn đề chính:

• Thứ 1: biểu hiện của hiện tại: người đó có hay tự khen bản thân, khen người thân, khen các thứ liên quan tới người đó hay không. Ở đây chúng ta phải phân biệt giữa một người lãng mạn, lạc quan với một người mang phức cảm vượt trội. Và phải thừa nhận rằng, sự phân biệt này sẽ cần phải xem xét tới điều thứ hai.
• Thứ 2: hãy xem các kết quả người đó đã tạo ra trong quá khứ. Khi xem xét một con người, cách đơn giản là chúng ta xem xét toàn diện IQ và EQ của người đó, các loại hình trí thông minh và kết quả của việc học tập, lao động. Để xem người đó đã tạo ra được dấu ấn gì về mặt khoa học, nghệ thuật, xã hội…. trong quá khứ và so sánh với những thứ người ấy tự nói về bản thân, về những điều xung quanh bản thân.
• Thứ 3: đào sâu vào những vấp ngã, thất bại, tổn thương… chủ yếu là những thứ người đó phải đối đầu trong quá khứ. Cho dù có thể nó bị các câu chuyện thần thoại người ta tự tô vẽ thêm che lấp thì đâu đó vẫn sẽ có những sự thật phơi bày. Phải thừa nhận rằng điều này cũng không dễ vì thường họ sẽ không nói thật trừ khi bạn trở thành 1 chuyên gia được họ chỉ định hoặc trở thành 1 phần trong cuộc đời của họ.

Phức cảm vượt trội này có cần điều trị không và làm cách nào để điều trị

Phức cảm vượt trội cho tới nay không có phương pháp điều trị vì nó không được coi là một chẩn đoán bệnh lý chính thức. Tuy nhiên, một người nào đó có kiến thức chuyên môn về sức khỏe tâm thần có thể đưa các giải pháp trị liệu tại nhà. Phương pháp này có thể giúp người mắc phức cảm vượt trội hiểu bất kỳ vấn đề tiềm ẩn nào đối với hành vi khoe khoang. Cuối cùng nó sẽ giúp người gặp vấn đề biết cách xử lý chúng theo cách có lợi hơn.

Điều quan trọng nhất trong trị liệu tại nhà là những cuộc nói chuyện cởi mở giữa người trị liệu và người gặp vấn đề. Trong bất kể trường hợp nào, người gặp phức cảm vượt trội cần phải có niềm tin tuyệt đối vào người trị liệu và sẵn sàng chia sẻ chân thành, cũng như chấp nhận những gì mình đang gặp phải có thể là một vấn đề gây ảnh hưởng không tốt tới cuộc sống cá nhân. Đây là bước đầu tiên và quan trọng nhất trong trị liệu.

Sau đó, người trị liệu giúp người gặp vấn đề cảm thấy họ luôn được che chở, được tha thứ và không hề bị phân biệt đối xử cho dù họ có gặp vấn đề hay không gặp vấn đề, có giỏi hay có không thực sự giỏi.

Khuyến khích người gặp vấn đề phức cảm vượt trội nhìn nhận mọi việc một cách đơn giản hơn. Đối mặt thường xuyên với những vấn đề khó khăn mà trước đây chưa giải quyết được, lựa chọn các phương pháp giải quyết và các khả năng có thể xảy ra. Từ đó, đưa tới các vấn đề mới và cùng nhau giải quyết vấn đề.

Đối với những đứa trẻ gặp phức cảm vượt trội, điều quan trọng là chỉ ra cho chúng những điểm tốt để khuyến khích, bên cạnh đó chỉ ra tác hại của những việc như nói dối, khoe khoang, coi thường người khác… Nếu có thể, hãy cho trẻ tham gia các buổi sinh hoạt tập thể có những người giỏi hơn và các bạn kém hơn về mặt nào đó để chúng thấy việc hơn thua là bình thường và chấp nhận những điều đó như một phần của cuộc sống. Và cho dù như thế nào thì người thân cũng sẽ ở bên cạnh chúng và không coi thường chúng.

Đối với người lớn, câu chuyện sẽ đi xa hơn, vì các trường hợp này thường đã che giấu một thời gian dài. Thời gian trải qua phức cảm vượt trội càng dài thì cơ hội chữa lành cân bằng càng mong manh. Điều này còn tùy thuộc rất nhiều vào gia đình, người thân… đặc biệt nhất định phải có những người có khả năng trị liệu ở bên cạnh. Nếu không thường sẽ không thể phát hiện và không thể đưa ra các biện pháp giải quyết thích đáng. Khuyến khích họ trung thực hơn về cảm xúc của bản thân, nhìn nhận chân thành và thấu đáo hơn về năng lực của bản thân, của những người xung quanh. Tiếp đến là phân tích sâu về các mặt của 1 vấn đề, của 1 thất bại, 1 thành công trong quá khứ… và tìm kiếm các lĩnh vực mới trong việc phát triển bản thân.

Hãy buông bỏ phức cảm vượt trội, ngừng giả vờ tỏ ra mạnh mẽ và thôi mong đợi được đánh giá cao.

Một số câu điển hình của Alfred Adler về phức cảm vượt trội

Đừng cố gắng để “tỏ ra mạnh mẽ”. Hãy cố gắng để “trở nên mạnh mẽ”

Một người tự cô lập mình với mọi người nhưng lại quả quyết tự nhận rằng mình nổi bật và đặc biệt đẳng cấp. Tôi không thể chia sẻ niềm vui này với kẻ đó vì sợ hãi.

Suy cho cùng, người ta nói những điều như “Tôi quen biết người nổi tiếng”, “Đó là một chiếc xe tốt”, hay “Đó là một công việc tuyệt vời” cũng vì không tự tin. Họ đang cố giấu đi tiếng thét của nỗi sợ.

Quần áo lòe loẹt, kiểu tóc khác biệt, nhãn hiệu nổi bật, cười thật lớn, ánh mắt láo liên, hay chen ngang vào câu chuyện… mọi thứ đều do cảm giác tự ti mạnh mẽ gây ra.

“Tôi thật khốn khổ và thảm hại”, “Tôi rất xấu hổ khi phải thú nhận lỗi lầm và thất bại lớn nhất của mình” – đừng để bị lừa. Đó chỉ là cách họ khoa trương về sự khốn khổ và thất bại của bản thân.

Bằng cách hạ thấp người khác, bạn “chiến thắng” mà không cần nỗ lực gì. Vui sướng trên nỗi đau của người khác, phỉ báng, mách lẻo, hay tiết lộ bí mật của người khác… chiến lược hèn hạ này được gọi là “khuynh hướng hạ thấp giá trị”.

Một người quá tốt thì thật đáng ngờ. Một người luôn hòa nhãn, lịch sự, tốt bụng và hào phóng có thể chỉ là một kẻ đạo đức giả.

CÓ những kẻ sở khanh, trai bao khiến phụ nữ khóc. Có những người đàn ông cháy bỏng đam mê tán tỉnh những cô gái xinh đpẹ. Nhưng cũng có nững người phụ nữ thao túng những người đàn ông như vậy. Mọi người sử dụng tình dục và thậm chí hôn nhân như một công cụ để theo đuổi tính vượt trội.

Đối với trẻ nhỏ: Việc được bố mẹ khoe khoang sẽ khiến trẻ nhỏ hiển nhiên cho rằng mình sẽ thu hút được sự quan tâm và tán thưởng mà không cần cố gắng gì cả. Từ đó, cả cha mẹ và con cái đều ngập tràn trong phức cảm vượt trội. Do đó, hãy cẩn thận việc “đắc ý” quá mức trên các mạng xã hội.

Bài viết Phức cảm vượt trội – một dạng tự ti bị ẩn giấu đã xuất hiện đầu tiên vào ngày Nghĩa NB.