Mẹ bị cảm cúm vẫn có thể tiếp tục cho con bú. Paracetamol và ibuprofen là lựa chọn giảm đau, hạ sốt phù hợp. Hoạt chất cần tránh nhất là thuốc thông mũi đường uống như pseudoephedrine, phenylephrine, vì có thể làm giảm sữa, cùng codein và aspirin. Thuốc cảm tổng hợp cần đọc từng thành phần.
Tóm tắt nhanh
- Paracetamol và ibuprofen đúng liều được NHS xem là phù hợp khi mẹ cho con bú.
- Pseudoephedrine có thể làm giảm lượng sữa; NHS khuyên tránh khi đang cho con bú.
- Thuốc kháng histamin thế hệ cũ có thể gây buồn ngủ cho trẻ; ưu tiên loại ít an thần.
- Tránh thuốc cảm kết hợp nhiều hoạt chất; mẹ bị cúm vẫn có thể tiếp tục cho con bú.
Mùa lạnh, câu hỏi tôi nhận nhiều từ các mẹ đang nuôi con nhỏ là: “Em bị cảm, sổ mũi, đau đầu, uống viên cảm tổng hợp có ảnh hưởng sữa không?”. Bài cách nhận biết thuốc an toàn cho phụ nữ mang thai và cho con bú đã nói về nguyên tắc chung. Bài này đi sâu vào một tình huống cụ thể: thuốc cảm cúm khi cho con bú, từng nhóm hoạt chất một, kèm cơ chế và bằng chứng.
Mẹ bị cảm cúm có nên tiếp tục cho con bú không?
Có. Theo CDC (Mỹ), virus cúm không lây qua sữa mẹ. Mẹ bị cúm nên tiếp tục cho bú hoặc vắt sữa, vì sữa mẹ có kháng thể và các yếu tố bảo vệ giúp trẻ chống lại nhiễm trùng. Điều cần làm là giảm nguy cơ lây qua giọt bắn và tay.
- Rửa tay bằng xà phòng trước khi bế con, cho bú hay vắt sữa.
- Đeo khẩu trang khi cho bú nếu đang ho, hắt hơi.
- Nếu mẹ quá mệt, người nhà có thể cho trẻ ăn sữa mẹ đã vắt, dụng cụ vắt sữa cần được vệ sinh sạch.
Ngừng cho bú đột ngột vì sợ lây có thể làm mẹ cương tức, tắc tia sữa, giảm sữa, trong khi trẻ đã tiếp xúc gần với mẹ trước khi mẹ có triệu chứng.
Vì sao có thuốc dùng được, có thuốc phải tránh?
Lượng thuốc vào sữa phụ thuộc vào kích thước phân tử, độ gắn protein huyết tương, thời gian bán thải và nồng độ thuốc trong máu mẹ. Nhưng với thuốc cảm, còn một câu hỏi thứ hai thường bị quên: thuốc có làm giảm lượng sữa mẹ tiết ra hay không.
Đây chính là điểm khác biệt của nhóm thuốc thông mũi. Pseudoephedrine có thể chỉ vào sữa một lượng nhỏ, nhưng lại tác động lên quá trình tạo sữa của mẹ. Ngược lại, paracetamol vào sữa với lượng rất thấp và không ảnh hưởng tới nguồn sữa. Vì thế, khi đánh giá một thuốc cảm cho mẹ đang cho bú, tôi luôn xét đồng thời hai mặt: phần thuốc trẻ nhận qua sữa và tác động của thuốc lên nguồn sữa.
Thuốc giảm đau, hạ sốt nào dùng được khi cho con bú?
NHS (Anh) cho biết paracetamol dùng được khi cho con bú, và ibuprofen là thuốc chống viêm không steroid được ưu tiên. Hai thuốc này giúp hạ sốt, giảm đau đầu, đau họng, đau mỏi người, là những triệu chứng khó chịu nhất khi cảm cúm.
| Hoạt chất | Khi cho con bú | Ghi chú |
|---|---|---|
| Paracetamol | Dùng được | Kiểm tra để không uống trùng paracetamol trong viên cảm tổng hợp |
| Ibuprofen | Dùng được | Thuốc NSAID được NHS ưu tiên khi cho con bú |
| Aspirin | Không khuyến cáo | Theo NHS |
| Codein, tramadol | Không dùng | FDA khuyến cáo tránh từ năm 2017 |
Với codein và tramadol, FDA (Mỹ) năm 2017 đã khuyến cáo không dùng cho phụ nữ đang cho con bú. Lý do là một số người chuyển hóa thuốc cực nhanh, tạo nhiều chất có hoạt tính trong sữa, có thể khiến trẻ ngủ li bì, khó thở, thậm chí tử vong. Codein có trong một số siro ho và viên giảm đau phối hợp, nên mẹ cần đọc kỹ nhãn.
Thuốc thông mũi uống ảnh hưởng tới sữa thế nào?
Pseudoephedrine và phenylephrine đường uống là hai hoạt chất thông mũi thường có trong thuốc cảm tổng hợp. NHS không khuyến cáo dùng thuốc thông mũi đường uống khi cho con bú. Với pseudoephedrine, có bằng chứng trực tiếp rằng một liều đơn đã làm giảm lượng sữa.
Nghiên cứu của Aljazaf và cộng sự năm 2003 trên 8 bà mẹ cho thấy sau một liều pseudoephedrine 60 mg, lượng sữa trong 24 giờ giảm khoảng 24%, từ trung bình 784 ml xuống 623 ml. Các tác giả ước tính nếu mẹ uống 60 mg bốn lần mỗi ngày, lượng thuốc trẻ nhận qua sữa chỉ khoảng 4,3% liều của mẹ tính theo cân nặng. Nói cách khác, vấn đề chính không nằm ở trẻ mà ở nguồn sữa của mẹ.
Cơ sở dữ liệu LactMed của Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ cũng tóm tắt: pseudoephedrine có thể làm giảm sữa cấp tính, nên tránh khi việc tiết sữa chưa ổn định. Trong nghiên cứu của Aljazaf, lưu lượng máu tới vú không thay đổi; prolactin, hormone kích thích tạo sữa, giảm 13,5% nhưng không có ý nghĩa thống kê. Các tác giả cho rằng giảm tiết prolactin có thể góp một phần, nên cơ chế vẫn chưa thật rõ. Với phenylephrine uống, dữ liệu ít hơn, và hướng dẫn của tổ chức Breastfeeding Network (Anh) cũng khuyên tránh.
Có thể dùng thuốc xịt, nhỏ mũi thay thế không?
Có thể, nếu dùng ngắn ngày. Theo hướng dẫn của Breastfeeding Network, thuốc nhỏ hoặc xịt mũi chứa xylometazoline, oxymetazoline có thể dùng khi cho con bú, không quá 5 ngày. NHS cũng khuyên không dùng thuốc thông mũi dạng xịt, nhỏ quá 5 ngày vì có thể làm nghẹt mũi nặng hơn.
Lý do thuốc dạng xịt được chấp nhận hơn là thuốc tác dụng tại chỗ, lượng vào máu mẹ rất thấp, nên lượng vào sữa và tác động lên nguồn sữa đều ít. Bên cạnh đó, các biện pháp không dùng thuốc vẫn là bước đầu tiên:
- Rửa mũi, xịt mũi bằng nước muối sinh lý nhiều lần trong ngày.
- Hít hơi nước ấm theo gợi ý của Breastfeeding Network; cẩn thận để không bị bỏng.
- Nằm gối cao hơn khi ngủ để dễ thở.
- Uống đủ nước, nghỉ ngơi, ăn đồ ấm dễ tiêu.
Nhiều mẹ dùng mẹo dân gian như xông lá, uống nước gừng, chanh mật ong. Đây là thông tin tham khảo; các mẹo này có thể giúp dễ chịu nhưng chưa có nghiên cứu đầy đủ về độ an toàn khi cho con bú. NHS cũng khuyên thận trọng với các sản phẩm thảo dược vì thiếu dữ liệu.
Thuốc kháng histamin trong viên cảm có an toàn không?
Tùy loại. NHS khuyên mẹ nên hỏi dược sĩ trước khi dùng thuốc kháng histamin. Các thuốc thế hệ cũ như chlorpheniramine, có trong nhiều viên cảm tổng hợp, gây buồn ngủ và có thể làm trẻ bú ngủ li bì, kém bú. Thuốc thế hệ mới ít gây buồn ngủ hơn thường được ưu tiên.
Theo LactMed, chlorpheniramine liều nhỏ 2–4 mg, dùng thỉnh thoảng thường chấp nhận được. Liều cao hoặc dùng kéo dài có thể gây tác dụng trên trẻ hoặc giảm sữa, nhất là khi phối hợp với pseudoephedrine như trong nhiều viên cảm. Nếu bắt buộc phải dùng, có thể uống một liều trước khi ngủ, sau cữ bú cuối trong ngày.
Với thuốc chống dị ứng thế hệ mới, bạn có thể đọc thêm bài fexofenadine khi mang thai và cho con bú.
Thuốc cảm tổng hợp cần đọc nhãn thế nào?
Một viên cảm tổng hợp thường có ba đến bốn hoạt chất: một thuốc hạ sốt giảm đau, một thuốc thông mũi, một thuốc kháng histamin, đôi khi thêm thuốc giảm ho. Mẹ cần xét từng thành phần chứ không chỉ tên thương mại.
| Thành phần trên nhãn | Nhóm | Gợi ý khi cho con bú |
|---|---|---|
| Paracetamol, acetaminophen | Hạ sốt, giảm đau | Dùng được, tránh trùng liều |
| Pseudoephedrine, phenylephrine | Thông mũi uống | Nên tránh |
| Chlorpheniramine, diphenhydramine | Kháng histamin cũ | Hỏi dược sĩ; theo dõi trẻ buồn ngủ |
| Codein | Giảm ho, giảm đau opioid | Không dùng |
Khi cần, nên chọn thuốc đơn chất cho đúng triệu chứng: đau, sốt thì paracetamol; nghẹt mũi thì nước muối, xịt mũi ngắn ngày. Cách làm này giúp tránh nhận thêm những hoạt chất không cần thiết.
Nếu là cúm thật sự, mẹ có được dùng thuốc kháng virus?
Có. CDC cho biết oseltamivir là thuốc kháng virus được ưu tiên cho phụ nữ đang cho con bú bị cúm, vì thuốc bài tiết rất ít vào sữa mẹ. Đây là thuốc kê đơn, cần bác sĩ chỉ định và hiệu quả nhiều hơn khi dùng sớm sau khi khởi phát triệu chứng.
CDC cũng khẳng định tiêm vắc xin cúm khi đang cho con bú là an toàn, và kháng thể mẹ tạo ra có thể truyền sang con qua sữa. Câu chuyện trong bài bài học từ đại dịch cúm 1918 cho thấy vì sao cúm chưa bao giờ là bệnh nên xem nhẹ. Kháng sinh không có tác dụng với virus cúm, và việc lạm dụng chúng góp phần vào kháng kháng sinh.
Khi nào nên đi khám?
Mẹ nên đi khám khi sốt cao không đỡ sau vài ngày, khó thở, đau ngực, ho ra đờm đặc, đau tai, đau xoang nhiều, hoặc triệu chứng đỡ rồi lại nặng lên. Khi con bú dưới 3 tháng tuổi có biểu hiện sốt, bỏ bú, li bì, cần đưa trẻ đi khám ngay.
- Mẹ khó thở, thở nhanh, đau tức ngực: gọi 115 hoặc đến cơ sở y tế gần nhất.
- Vú sưng nóng đỏ, đau kèm sốt: có thể là viêm tuyến vú, cần khám riêng.
- Lượng sữa giảm rõ sau khi uống thuốc cảm: ngừng thuốc nghi ngờ và hỏi dược sĩ.
- Trẻ ngủ li bì bất thường, kém bú sau khi mẹ uống thuốc: liên hệ bác sĩ nhi.
Câu hỏi thường gặp
Mẹ cho con bú bị sổ mũi có uống được thuốc không?
Có thể, nhưng nên bắt đầu bằng nước muối sinh lý và xịt mũi ngắn ngày. Nếu sổ mũi do dị ứng, hỏi dược sĩ về thuốc kháng histamin thế hệ mới. Tránh tự uống viên cảm có pseudoephedrine hoặc phenylephrine.
Uống thuốc cảm rồi có cần vắt bỏ sữa không?
Với paracetamol, ibuprofen thì không cần. Với phần lớn thuốc cảm thông thường cũng không cần vắt bỏ sữa, mà nên chọn đúng thuốc ngay từ đầu. Nếu lỡ dùng thuốc chưa rõ, hãy mang vỏ thuốc hỏi dược sĩ thay vì tự ý cai sữa.
Mẹ bị cảm có nên đeo khẩu trang khi cho con bú?
Nên đeo, nhất là khi đang ho, hắt hơi. CDC khuyên mẹ bị cúm rửa tay trước khi chạm vào con và đeo khẩu trang khi cho bú để giảm nguy cơ lây qua giọt bắn. Sữa mẹ không truyền virus cúm.
Tài liệu tham khảo
- NHS (Anh). Breastfeeding and medicines.
- NHS (Anh). Pseudoephedrine; Decongestants.
- Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Influenza (Flu) and Breastfeeding. Cập nhật 23/09/2025.
- U.S. Food and Drug Administration (FDA). Drug Safety Communication: FDA restricts use of prescription codeine pain and cough medicines and tramadol pain medicines in children; recommends against use in breastfeeding women. 20/04/2017.
- Aljazaf K, Hale TW, Ilett KF, et al. Pseudoephedrine: effects on milk production in women and estimation of infant exposure via breastmilk. Br J Clin Pharmacol. 2003;56(1):18–24. PMID: 12848771.
- Drugs and Lactation Database (LactMed). Pseudoephedrine (PMID: 30000144); Chlorpheniramine (PMID: 30000590). National Library of Medicine (US).
- The Breastfeeding Network. Treating coughs and colds when breastfeeding (factsheet).
Đọc tiếp
- Giấc ngủ và hệ miễn dịch – điều khoa học đã chứng minh
- Tìm Hiểu Về Virus Metapneumovirus (HMPV) – Mối Nguy Hiểm Đường Hô Hấp Bạn Cần Biết
- Không phải mọi cơn đau đầu đều giống nhau — Hướng dẫn xử trí theo loại
- Một cách tự chăm sóc tại nhà khi bị nhiễm trùng nặng, kinh nghiệm của bản thân
Tất cả nội dung không thay thế cho chỉ định của bác sỹ. Hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
Lưu ý: Bài viết chỉ nhằm cung cấp thông tin tham khảo, không thay thế tư vấn của thầy thuốc. Không tự ý dùng thuốc kê đơn; hãy hỏi bác sĩ, dược sĩ trước khi dùng bất kỳ thuốc hay sản phẩm nào, nhất là với trẻ em, phụ nữ có thai, cho con bú và người có bệnh nền.
Tác giả: Ths.Ds. Nguyễn Bá Nghĩa, tự Nhuận Chi · Cập nhật: 04/11/2026
Ý kiến của bạn