Trung quán luận – Phần 1 Quán Nhân Duyên

Học thuyết Nhân Duyên là một tiền để quan trọng bậc nhất trong giáo lý nhà Phật từ đó giúp chúng ta hiểu được tính không, hiểu được sự biến hóa khôn lường của vũ trụ bên trong và bên ngoài.

Khai luận

Bất kể cái gì do duyên sinh thì

Chẳng sinh cũng chẳng diệt

Chẳng thường cũng chẳng đoạn,

Chẳng một cũng chẳng khác

Chẳng đến cũng chẳng đi

Nói lên được pháp nhân duyên ấy

Khéo diệt trừ các thứ hý luận

Tôi cúi đầu kính lễ Phật, đã thuyết

Nhân duyên cao nhất trong các thuyết

QUÁN DUYÊN
[1:1.] Không từ chính mình; không từ thứ khác;
Không từ cả hai; không từ không nhân:
Sự vật nào có thứ gì ở đâu
Sinh ra bao giờ!
[1:2.] — «Duyên sinh có bốn đó là nhân duyên;
Cùng sở duyên duyên ; với thứ đệ duyên;
Và cũng tương tự có tăng thượng duyên.
Chỉ thế không hề có duyên thứ năm.»
[1:3.] Tự tánh sự vật không hề nằm ở
Nơi duyên hay là ở nơi nào khác.
Nếu như ngã tánh đã không là có,
Vậy thì tha tánh cũng không là có.
[1:4.] Không có việc nào ứng cùng với duyên;
Không ứng cùng duyên thì không có việc;
Duyên không ứng việc chẳng phải là duyên;
Duyên ứng với việc cũng là như thế.
[1:5.] Nhờ vào điều này nên mới khởi sinh
Do đó mà gọi điều này là duyên.
Nhưng trước khi sinh, tại sao khi ấy
Điều này lại chẳng là không phải duyên?
[1:6.] Cho dù là có hay là không có,
Sự vật không hề tương ứng với duyên.
Đã không, thì duyên là duyên của ai?
Đã có, thì duyên là để làm gì?
[1:7.] Khi mà các pháp dù có; không có;
Vừa có, vừa không; đều không thiết lập,
Vậy thứ thiết lập sao gọi là nhân?
Nếu gọi như thế là không đúng lý.
[1:8.] Pháp-có này đây đối cảnh của nó
Thật sự không có lại bảo rằng có.
Nếu như các pháp đã không đối cảnh,
Vậy có sở duyên là có ở đâu?
[1:9.] Các pháp khi mà chưa có sinh ra
Thì đâu lý nào lại là có diệt.
Nếu vẫn diệt thì lấy gì làm duyên?
Nên thứ đệ [duyên] là điều phi lý.
1:10. Bởi vì không hề có sự vật nào
Không có tự tánh mà có hiện hữu,
Cho nên nói rằng, vì cái này có
Nên cái kia sinh, là không đúng lý.
[1:11.] Dù duyên riêng lẻ hay duyên tập hợp,
Quả vẫn không hề có ở nơi duyên.
Điều gì vốn đã không có nơi duyên,
Làm sao có thể từ duyên sinh khởi?
[1:12.] Nếu bảo — “Quả này không có nơi duyên
Cũng vẫn có thể từ duyên sinh khởi,”
Thế thì tại sao lại không thể nào
Từ nơi không phải là duyên sinh ra?
[1:13.] Nếu “quả có cùng tự tánh với duyên,”
Nhưng duyên thì lại không có tự tánh.
Thứ không tự tánh thì quả của nó
Đâu thể nào cùng tự tánh với duyên.
[1:14.] Nên quả không cùng tự tánh với duyên,
Không cùng tự tánh với không-phải duyên.
Quả đã không có thì dù là duyên,
Hay không phải duyên cũng đâu thể có?